AFRİKA'NIN EN BÜYÜK HAVALİMANI ETİYOPYA'DA YAPILIYOR

RUANDA - Etiyopya'daki Bishoftu Uluslararası Havalimanı'nın Zaha Hadid Architects (ZHA) tarafından tasarlandı.
 İnşaatına Ocak 2026'da başlandı. Birinci fazın iki pist ve 60 milyon yolcu kapasitesiyle 2030 yılında açılması bekleniyor. Afrika şehirleri arasında uçmak, birçok yolcuyu kıta dışına, Londra, Paris veya Dubai üzerinden aktarma yapmaya zorluyor. Ancak Etiyopya'da yapım aşamasında olan 12,5 milyar dolarlık bir havaalanı bunu değiştirmeye yardımcı olabilir. Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali'nin "Afrika tarihinin en büyük havacılık altyapı projesi" olarak tanımladığı proje, başkent Addis Ababa'nın yaklaşık 48 kilometre güneydoğusunda Ocak ayında başladı.

  Bishoftu Uluslararası Havalimanı'nın 2030 yılında iki pist ve yıllık 60 milyon yolcu kapasitesiyle açılması planlanıyor; yolcu kapasitesinin 110 milyona çıkarılması hedefleniyor. Bu rakam, 2025 yılında 106 milyon yolcuya ev sahipliği yapan dünyanın en yoğun havalimanı Atlanta'daki Hartsfield-Jackson Havalimanı'nı bile geride bırakıyor .

Proje, filo büyüklüğü, toplam yolcu sayısı ve gelir açısından Afrika'nın en büyük havayolu şirketi olan devlete ait Etiyopya Havayolları tarafından yönetiliyor. CEO Mesfin Tasew, CNN'e yaptığı açıklamada, havayolunun 12,5 milyar dolarlık maliyeti doğrudan karşılamak için "öz sermayesinin %30'unu yatıracağını" söyledi. Kalan 8 milyar doların ise henüz temin edilmesi gerekiyor ve görüşmelere ABD, Çin ve son olarak İtalya dahil oldu.

   Afrika semalarını birbirine bağlamak

Addis Ababa zaten Afrika'nın en önemli havacılık merkezlerinden biri, ancak havayolunun üssü olan Bole Uluslararası Havalimanı hızla kapasitesine ulaşıyor ve genişleme alanı kalmıyor.

Çoğunlukla aktarmalı yolculara hizmet verecek yeni bir havalimanıyla Ethiopian Airlines, dünyanın en hızlı büyüyen havacılık pazarlarından biri olan Afrika semalarını birbirine bağlama yarışında öncü rol üstlenecektir .

Havalimanı ayrıca Afrika'nın kullanılmayan kargo kapasitesinden de faydalanabilir ve kıtanın dönüm noktası niteliğindeki serbest ticaret anlaşması olan Afrika Kıta Serbest Ticaret Bölgesi'ni yıllık 3,73 milyon ton kargoyu işleyebilecek altyapıyla destekleyebilir.

Arizona Eyalet Üniversitesi Thunderbird Küresel Yönetim Okulu'nun yöneticisi ve Brookings Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Landry Signé, "Afrika havayolları şu anda dünya genelinde en güçlü kargo talebi artışını kaydediyor; yıllık bazda %15-16'lık bir artış söz konusu , küresel ortalama ise %5,5." dedi. Ancak Signé, Bishoftu Uluslararası Havalimanı için potansiyel getirinin, pistin etrafındaki lojistiğe (yollar, demiryolu, güvenilir elektrik ve gümrük) bağlı olduğunu da sözlerine ekledi.

Signé, finansman konusunda CNN'e şunları söyledi: "Şu ana kadar sinyaller olumlu, ancak tek bir yılda 8 milyar dolar toplamak iddialı bir zaman çizelgesi." Fon toplama beklenenden uzun sürerse, birinci aşamanın inşası için belirlenen 2030 hedefinin "tutulması çok zorlaşacağı" konusunda uyardı.

“Etiyopya’nın nasıl bir yer olduğuna dair bir his”

Pekin Daxing Havalimanı'nın fütüristik "deniz yıldızı" terminali ve Mumbai'nin lotus çiçeği şeklindeki havalimanının tasarımını üstlenen uluslararası firma Zaha Hadid Architects (ZHA), terminalin tasarımına öncülük ediyor.

Etiyopya'nın Büyük Rift Vadisi'nden ilham alınarak tasarlanan terminalin uzunluğu boyunca tek bir omurga uzanıyor ve bu omurga, Etiyopya'nın çeşitli manzaralarını ve kültürlerini yansıtan benzersiz iç mekanlara ve bahçelere sahip dört iskeleye ayrılıyor.

Bishoftu Uluslararası Havalimanı'nın X şeklinde terminalinin bir görseli.

ZHA'nın havacılık direktörü Cristiano Ceccato, "Geçiş yapan insanlara Etiyopya'nın nasıl bir yer olduğunu hissettiriyorsunuz; Afrika'yı hissediyor ve dokunuyorsunuz" dedi.

Yarı kapalı alanlar ve avlular, Bishoftu'nun ılıman ikliminden faydalanacak şekilde tasarlandı. Ceccato, "Kelimenin tam anlamıyla açık havadasınız, bu da bir havaalanı için oldukça eşsiz bir durum," diye ekledi.

Tasarımcılar, yerel kaynaklı malzemelerden güneş enerjisine ve alanda yeni sulak alanları besleyen bir yağmur suyu sistemine kadar sürdürülebilirliğe öncelik verildiğini söylüyor. Ancak havacılık sektörü hala küresel CO₂ emisyonlarının %2-3'ünden sorumlu.

Topluluk şikayetleri

Yapının inşasıyla ilgili tartışmalar yaşandı ve bu durum, 9.000 dönümden fazla tarım arazisinden 15.000'den fazla insanın yerinden edilmesine yol açtı.

Ethiopian Airlines, yerinden edilenleri yeniden yerleştirmek ve geçim kaynaklarını yeniden sağlamak için 350 milyon dolar harcadığını , elektrik, su, okul ve sağlık tesisleri bulunan 1.400 ev inşa edeceğini açıkladı.

Ancak, etkilenen bölgelerdeki bazı sakinler yerel medyaya herhangi bir tazminat veya yeni konut almadıklarını söylediler. Şehir yönetimi bu iddiaları reddetti.

Afrika havacılığının yükselişine yardımcı olabilecek 2 milyar dolarlık Ruanda havaalanı

Signé, CNN'e verdiği demeçte, kıta genelindeki mega projelerdeki yerinden edilme sorununun çok sık "bir yönetim sorunu olmaktan ziyade, lojistik bir sorun olarak -inşa edilen ev sayısı, tamamlanan kutular- ele alındığını" söyledi.

Kendisi, 350 milyon dolarlık yatırımın "benzer birçok projeye kıyasla daha somut bir taahhüt" olduğunu belirtirken, "çözülmemiş toplumsal şikayetlerin" projeyi geciktirebileceğini ve daha fazla yatırım çekme yeteneğini etkileyebileceğini de vurguluyor.

Bölgesel yarışma

Bishoftu, Ruanda'nın 2 milyar dolarlık Bugesera Havaalanı , Burkina Faso'nun Ouagadougou-Donsin Havaalanı ve Kazablanka, Kahire ve Nairobi'deki büyük iyileştirmeler de dahil olmak üzere kıta çapındaki havalimanlarına yapılan yatırım dalgasının en büyüğüdür .

Etiyopya Havayolları CEO'su Tasew, CNN'e verdiği demeçte, havayolunun yeni havalimanının Afrika için Dubai veya Doha'nın Orta Doğu için olduğu gibi, güçlü uluslararası bağlantılara sahip büyük bir bölgesel merkez olmasını istediğini söyledi.

Ancak bu hedefe tek başına ulaşılamayacağını da kabul ediyor: “Afrika'da hava bağlantısı olması gereken seviyenin çok gerisinde. Sorunsuz bağlantı sağlamak için diğer Afrika havayollarıyla ortaklık kurmamız gerekiyor.”

2025 Afrika Havacılık Zirvesi'nde, Afrikalı ulaştırma bakanları, havayollarının üye devletler arasında serbestçe uçmasına olanak tanıyan bir çerçeve olan Tek Afrika Hava Taşımacılığı Pazarı'nı (SAATM) hızlandırmak için bir eylem planı kabul etti.

2018'de başlatılmasından bu yana 38 ülke programa katıldı ve 110'dan fazla yeni Afrika içi rota oluşturuldu. Araştırmalar , programın tam olarak uygulanmasının Afrika ülkeleri arasındaki trafiği %141'e kadar artırabileceğini ve ücretleri %35'e kadar düşürebileceğini gösteriyor.

Daha küçük havayolu şirketleri ve ülkeler, daha büyük taşıyıcıların kazançların çoğunu ele geçireceğinden, kendilerinin ise rekabet etmekte zorlanacağından endişe ediyor .

Piyasa analiz şirketi Euromonitor International'ın Afrika ve Orta Doğu bölge içgörü yöneticisi Christy Tawii, "Bölgesel rekabet yoğunlaşsa da Ethiopian Airlines pazar lideri konumunu koruyor" dedi.

Etiyopya'nın devasa havaalanı yolcu sayısını ve ticareti artırabilir, ancak Tawii'ye göre "gerçek bir bağlantı atılımı altyapının ötesine geçiyor" ve tam etkisi "özellikle SAATM'de ilerleme, vize serbestleştirilmesi ve sürdürülebilir talep artışı gibi politika uygulamasına bağlı olacaktır."