"Zübük" kavramı, Türk edebiyatının usta kalemi Aziz Nesin tarafından literatüre kazandırılmış, bugün ise toplumsal bir "tip"i ve yozlaşmış bir zihniyeti tanımlamak için kullanılan çok güçlü bir metafordur.
Zübük Kelimesinin Anlamı Nedir?
"Zübük" kelimesi Türk Dil Kurumu sözlüğünde yer alan köklü bir kelime değildir; Aziz Nesin'in ya halk ağzından duyup yaygınlaştırdığı ya da kendisinin türettiği bir sözcüktür. Kelime anlamı olarak; kendi çıkarları için her yolu mübah sayan, sözünde durmayan, üçkâğıtçı, bencil, nabza göre şerbet veren ve her türlü kılığa girebilen kişileri tanımlar.
Aziz Nesin’in 1961 tarihli "Zübük - Kağnı Gölgesindeki İt" romanıyla ölümsüzleşmiş, Kemal Sunal’ın başrolünde oynadığı filmle de toplumsal hafızaya kazınmıştır.
Zübük Gazetecilik ve Medyadaki "Zübüklük"
Aziz Nesin'in benzetmesiyle medyadaki zübüklük, gazeteciliğin evrensel ilkeleri olan gerçeklik ve kamu yararı yerine; kişisel ikbal, güç odaklarına yaranma ve rüzgara göre yön değiştirme üzerine kuruludur.
Zübük Gazeteciliğin Temel Özellikleri:
Güce Göre Şekil Almak: İktidar kimdeyse veya rüzgar nereden esiyorsa kalemini o yöne çevirmek. Dün "ak" dediğine bugün "kara" diyebilecek kadar esnek bir ahlaka sahip olmak.
Halk Dalkavukluğu: Halkın hassasiyetlerini (din, milliyetçilik, ideoloji) gerçekten inanmadığı halde sadece onları manipüle etmek ve kendi popülaritesini artırmak için kullanmak.
"Mış Gibi" Yapmak: Bilgiliymiş gibi, dürüstmüş gibi, vatansevermiş gibi davranmak ancak arka planda sadece kendi "cebini" veya "koltuğunu" düşünmek.
Manipülasyon: Gerçekleri halkın yararına sunmak yerine, hizmet ettiği odağın çıkarları doğrultusunda çarpıtarak sunmak.
Zübük Gazeteciler Kimlerdir?
"Zübük" bir isimden ziyade bir karakter aşınmasını temsil eder. Aziz Nesin'in romandaki en sarsıcı tespiti şudur:
"Zübük bir tane değil, biz hepimiz birer zübüğüz. Bizim içimizde zübüklük olmasa, aramızdan böyle zübükler çıkamazdı."
Bu bağlamda "Zübük gazeteciler" listesi yapmak yerine, bu tanıma uyan profilleri şu şekilde özetleyebiliriz:
Dönemin Adamları: Her devrin gazetecisi olmayı başaran, siyasi iklim değişince en sert eleştiri yaptığı kişiyle kol kola girenler.
Kalemini Kiralayanlar: Gazeteciliği bir kamu görevi değil, bir pazarlama faaliyeti veya güç aracı olarak kullananlar.
Hamaset Tacirleri: Toplumun kutsallarını sömürerek reyting veya siyasi nüfuz kazanan, ancak özel hayatında bu değerlerle çelişenler.
Aziz Nesin siyasette zübüklüğü yazdı, yapay zeka da medya için yazdı. Bütün bu bilgiler ışığında turizm medyasını gözünüzün önüne getirip. Taşları yerine oturtun derim...
