TÜRKİYE’NİN İLK TURİZM VE TANITMA BAKANI: ALİ İHSAN GÖĞÜŞ

İSTANBUL- Turizm Dünyasının Hafızası olan turkiyeturizm.com’da turizmdeki bakanlar dizisini Ali İhsan Göğüş ile sürdürüyoruz. Ali İhsan Göğüş, Türk turizminin "mimarı" rollerinden birini üstlendi. Yokluklar içinde bir bakanlık kurdu ve Türkiye'nin dünyadaki vitrinini değiştirmeye çalıştı. Ancak dönemin ekonomik kısıtlılıkları ve kısa süren görev süresi, büyük projelerinin bir kısmının sadece "tohum" olarak kalmasına yol açtı.
Türkiye’nin ilk Turizm ve Tanıtma Bakanı, usta gazeteci ve siyaset adamı Ali İhsan Göğüş, hem basın dünyasında hem de devlet yönetiminde bıraktığı derin izlerle anılıyor. Gaziantep’ten başlayıp devletin zirvesine uzanan bu başarı öyküsü, modern Türk turizminin temellerinin atıldığı döneme ışık tutuyor.
Ali İhsan Göğüş, Türkiye’nin ilk Turizm ve Tanıtma Bakanı (1963-1965) olarak modern Türk turizminin temellerini atan isimlerden biridir. Dönemi, turizmin sadece "gezmek" değil, ekonomik bir kalkınma modeli olarak ele alınmaya başladığı bir geçiş sürecidir.
TINAZ TİTİZ 1.   ABDÜLKADIR ATEŞ 2  ATİLLA KOÇ 3  ERTUĞRUL GÜNAY 4 

BAŞARILARI VE İLKLER

Bakanlığın Kurumsallaşması: Turizm ve Tanıtma Bakanlığı'nın kuruluş yasasını ve teşkilat yapısını oluşturdu. Turizmi müstakil bir bakanlık seviyesine taşıyarak devlet protokolünde ve bütçesinde öncelikli hale getirdi.
Turizm Planlaması (I. Beş Yıllık Kalkınma Planı): Turizmi tesadüfe bırakmak yerine, bilimsel verilerle planlanması gerektiğini savundu. I. Beş Yıllık Kalkınma Planı çerçevesinde turizm bölgelerinin belirlenmesi ve altyapı çalışmalarını başlattı.
Türkiye’nin Dış Tanıtımı: Batı Avrupa ve Amerika’da Türkiye’nin "modern ve misafirperver" imajını güçlendirmek için profesyonel reklam ajanslarıyla çalışmaya başladı. "Turkey: The Land of Smiles" gibi kampanyalar bu vizyonun ürünüdür.
Turizm Yatırımlarının Teşviki: Yerli ve yabancı sermayeyi turizm yatırımlarına çekmek için vergi muafiyetleri ve düşük faizli krediler gibi ilk teşvik mekanizmalarını hayata geçirdi.
Ulaşım ve Konaklama: Karayolları ağının turizm merkezlerine (özellikle Ege ve Akdeniz) ulaştırılması için ciddi bütçeler ayırdı. Ayrıca Turban (Turizm Bankası) aracılığıyla devletin öncü tesisler kurmasını sağladı.

NELERI YAPAMADI?

Siyasi İstikrarsızlık: Dönemin koalisyon hükümetleri ve siyasi çalkantıları, Ali İhsan Göğüş'ün uzun vadeli projelerinin bir kısmının kesintiye uğramasına neden oldu.
Bürokratik Direnç: Turizmi sadece "eğlence" olarak gören geleneksel bürokratik yapı ile mücadele etmek zorunda kaldı. Turizmin stratejik bir sektör olduğu bilincini tüm devlet kurumlarına yaymakta zorlandı.
Yatak Kapasitesi ve Altyapı: Türkiye’nin o yıllardaki yatak kapasitesi henüz kitlesel turizmi karşılayacak düzeyde değildi. Tanıtım atakları başarılı olsa da, gelen turistleri ağırlayacak nitelikli tesis sayısı hedeflenen hızda artırılamadı.
Turizm Eğitiminde Gecikme: Turizm personeli yetiştirecek okulların ve kalifiye iş gücünün oluşturulması konusundaki adımlar, onun döneminde başlamış olsa da meyvelerini çok daha sonra verdi.
Kitle Turizmi Vizyonu: O yıllarda turizm daha çok elitist bir aktivite olarak görülüyordu. Göğüş'ün turizmi tabana yayma ve kitleleri Türkiye’ye çekme vizyonu, 1980’li yıllardaki "Özal dönemi" turizm atılımına kadar tam anlamıyla realize edilemedi.

ALI İHSAN GÖĞÜŞ KIMDIR?

1923 yılında Gaziantep’te doğan Ali İhsan Göğüş, eğitim hayatını Kabataş Erkek Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde tamamladı. Kariyerine gazeteci olarak başlayan Göğüş, mesleğin mutfağından yetişen bir isim oldu:

Atatürk, Ancak bin yilda bir kere gelebilecek bir dahidir. Onun ikincisi olmaz

.Ali İhsan Göğüş’ün bir anısı: “1969 yılının 10 Kasımında Atatürk’ün ölüm yıldönümünde Türk Tarih Kurumu’nda bir anma töreni yapılmıştı. Anma töreninde İsmet Paşa’yla beraberdim. İsmet Paşa, Atatürk’le ilgili anılarını anlatmak için kürsüsüne gelirken salonda müthiş bir gösteri yapıldı ve biri, ‘Paşam, sen ikinci Atatürk’sün!’ diye bağırdı. İnönü, buna cevaben şunları söyledi: ‘Tabiat sizin zannettiğiniz kadar cömert değildir. Atatürk, ancak bin yılda bir kere gelebilecek bir dahidir. Onun İkincisi olmaz.’


Ali İhsan Göğüş, Pembe Köşk'te Bülent Ecevit ve İsmet İnönü ile birlikte

“Yani Atatürk’ün kurduğu cumhuriyet bugüne kadar yaşamışsa ve bugün demokrasimiz kör topal ayakta duruyorsa bunun arkasındaki güç Atatürk devrimleri ve İsmet Paşa’dır. Zaten İsmet Paşa’ya düşman olanlar da aslında Atatürk’e düşmandırlar. Atatürk’e muhalefet edemedikleri için onun devrimlerini devam ettiren İsmet Paşa’ya edebilmişlerdir.”
(Hıfzı Topuz, Bana Atatürk'ü Anlattılar, Remzi Kitabevi 2015, s.157)

Basın Kariyeri: Türk Haber Ajansı’nda muhabirlik yaptıktan sonra, Türk basın tarihinin önemli yayınları olan Dünya ve Cumhuriyet gazetelerinde Yazı İşleri Müdürlüğü görevlerini üstlendi.
Yayıncılık: Bir dönem "Kim" dergisini çıkararak yayın dünyasına yön verdi ve Türkiye Gazeteciler Cemiyeti İdare Kurulu üyeliğinde bulundu.

Parlamento Temsilciliği: 27 Mayıs 1960 sonrası TBMM’de "Meclis Basın Temsilcisi" olarak görev alarak medya ile siyaset arasındaki köprüyü kurdu.

TURIZM BAKANLIĞI VE SIYASI KARIYERI

Gaziantep’i 12, 13. ve 14. dönemlerde milletvekili olarak Meclis'te temsil eden Göğüş, Türkiye’nin ilk Turizm ve Tanıtma Bakanı olarak tarihe geçti. Bakanlığı döneminde turizmin bir devlet politikası haline gelmesi ve Türkiye’nin dünyadaki tanıtım stratejilerinin oluşturulmasında öncü roller üstlendi.

AILE MIRASI VE BAĞLANTILARI

Ali İhsan Göğüş, Türk siyaset ve cemiyet hayatının önemli isimleriyle olan akrabalık bağlarıyla da dikkat çekiyordu: Hatay Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, babaannesinin kardeşiydi. Eski bakanlardan Hasan Celal Güzel’in dayısıdır. Gazeteci-yazar Zeynep Göğüş’ün babasıdır.
22 Temmuz 2011 tarihinde İstanbul’da aramızdan ayrılan Ali İhsan Göğüş’ün cenazesi, Şişli Camii’nde kılınan namazın ardından Edirnekapı Mezarlığı’na defnedildi. Türk turizmine ve basın dünyasına kattığı vizyon, bugün hâlâ sektöre rehberlik etmeye devam ediyor



Ali İhsan Göğüş Müzesi Ve Gaziantep Araştırmaları Merkezi

Gaziantep’in en eski yerleşim yerlerinden tarihi Bey Mahallesi’nde tarihi bir Antep evi olan bina, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilmiş ve Türkiye’nin ilk Turizm ve Tanıtma Bakanlarından Ali İhsan Göğüş’ün kızı olan gazeteci–yazar Zeynep Göğüş tarafından düzenlenerek, kente Gazilik unvanı verilişinin 93. Yıl Dönümü olan 8 Şubat 2014’te hizmete açılmıştır. Gaziantep’in önemli simalarından olan ve XII, XIII ve XIV. Dönemlerde Gaziantep milletvekilliği yapan tarihçi-gazeteci Ali İhsan Göğüş’ün adını taşıyan müzede, Ali İhsan Göğüş’ün kişisel eşyaları yer almaktadır. Biyografi Müze olma özelliğini taşıyan mekânda, Ali İhsan Göğüş’ün milletvekilliği, bakanlığı, gazeteciliği ve sosyal hayattaki yaşantısını anlatan eşyalar teşhir edilmektedir.