KRİZDE, HÜKÜMETTE TATİLE ÇIKTI

MURAT EMEN-EMEN&EMEN

---

(Haftanın Ekonomik Görünümü / 14-20 Aralık 2008)
Kurban bayramını uzun bir tatil olarak kutladık. Hacılarımız gittiler ve döndüler. Allah kabul etsin. Bu yıl Mekke her zamankinden yoğun bir ilgi gördü ve 3 milyonun üstünde Müslüman kutsal toprakları ziyaret etti. Her yıl genellikle 9 milyon müslümanın ziyaret edip 2.5 milyar USD bıraktığı Mekke, giderek modernleşme sürecine giriyor. Artık hacılarımız, Starbucks"dan latte alıp, Kentucky"den karnını doyurabiliyor. Kabe"ye bakan modern hoteller var. Diyanet İşleri Başkanı da manzaralı oda isteyenlerden yorulduğunu açıklamıştı.



Gidenler bilir. Mekke girişinde “Kutsal topraklara sadece müslümanlar girebilir “ yazar ve bu gelenek şimdiye kadar bozulmamıştır. Bazı işleri yabancı firmalarda alsa şimdiye kadar gelenek bozulmamıştır. Ancak kabe sahası artık dar gelmeğe başladı ve genişletme konusunda ciddi çalışmalar var. Mevcut proje mimari adaylara açıldı ve Kral Abdullah"ın bu konuda gözde mimarı İngiliz Lord Foster. Ancak Müslüman olmayan Foster"ın (eğer alırsa)diğer işlere göre çok büyük olan bu işi nasıl yapacağı konuşuluyor. Diğer önemli bir konu, tarihi değerleri bozmadan bu iş nasıl yapılacak! (Economist 13.12.2008)

Konumuza dönersek;

Geçtiğimiz hafta küresel kriz gündemdeki yerini korurken, otomobil üreticilerini kurtarmak için hazırlanan paketin Senato"da reddi global piyasaları karıştırdı. Demek ki politik oyun her yerde var. Netice olarak top acil durum finansmanı için Başkan Bush"a atıldı. Bu arada sektöre ilişkin hisseler yanında Asya borsaları %5 değer kaybetti.

KURTARMA PAKETİ HÜKÜMETLE BİRLİKTE TATİLE ÇIKTI
Krizden çıkmanın bir yoluda para dağıtarak önlem almak olduğuna göre; ABD hükümetinin “bırakınız batsınlar” diyeceğini zannetmiyorum. IMF gibi ellerini bağlayan bir güç olmadığına, kişilikli hükümet ve bürokratları(!) olduğuna göre, bilinçli olarak ülkenin bu en güçlü sektörüne destek çıkacaklardır. Sektörü takip edenler, üç büyük üreticeden birinin çökmesinin, diğer ikisinin ve de başka şirketlerin çöküşüne yol açabileceğini belirtiyorlar.
Geçen akşam Nihat Genç “veryansın” programında her tarafa veryansın ediyordu. İnanın sevdiğim ve ilgiyle takip ettiğim bir program. Genç, kriz herkesi biraz iktisatçı yaptı derken, gerçekten hepimiz biraz biraz olduk galiba da hükümetimiz henüz o aşamaya gelemedi. Kurtarma paketide hükümetle birlikte tatile çıkmıştı. Bu hafta bir şeyler açıklanır diye düşünüyorum.

ŞAŞIRTICI ANALİZLER
Bu hafta Üniversite"deki dersimde “türev ürünleri”ni tartışacağız. "Bir kriz nasıl olurda bu kadar büyür"ün altında yatan “türev ürünler”. Koskoca Amerika ve koskoca denetim firmaları, rating kuruluşları, bu ürünlerin kaynağı olan Lehman Brothers"ı ve diğerlerini nasıl olurda takip edemez. Hayret ki ne hayret. Benim “iktisatçılar”dan anladığım, onların vakaları olmadan değil, olduktan sonra olayı çok iyi analiz ettikleri. Bugünlerde içeride dışarıda bol bol okuduğumuz bu analizler.

PİYASA SİSTEMLERİNİN TEMELİNDE KAR HIRSI YATIYOR
Greenspan"ler Bernanke"ler bana göre önleyici tedbirleri almakta başarılı olamadılar. Birisi faizleri dipleyerek balonun şişmesine müsaade etti. Sonuncusu da çıkararak patlamasına destek çıktı. Denetim kuruluşları paralarını alıp oturdular. Amerika"da Enron"dan sonra denetim bu sefer sınıfta kalmadı, tasdikname aldı. Hepimiz biliyoruz ki, piyasa sisteminin temelinde kişisel çıkarlar(bonus) ve kurumların kar hırsı yatmaktadır. Ekonominin boom dönemlerinde herkes memnundur. Buna siyasetçide dahildir. Onun için denetimin, gözetimin fazla umursanmadığı bir süreç başlar. Her çıkışın bir inişi vardır. Önemli olan bunu kontrol altında tutabilmektir. Bu da hükümetlere ve denetim firmalarının uyarılarına ve çok yönlü stratejilerine bağlıdır. Greenspan veya Bernanke derken kastettiğim budur.

BÜYÜK ÜLKELERİN ÇÖPLÜĞÜ GÖREVİNİ BAŞARDIK
Genç"in deyimiyle bizim gibilerde bu süreçte, büyük ülkelerin çöplüğü görevini gayet başarılı yaptık. Bol bol ithal edip, kolay borçlanıp, cari açığımızı büyütüp, aldıklarımızın çoğunu çöpe attık. Sistem gene tenkit edilmemeli. Ama aklını kullanabilenler için. Aman gelsin dediğimiz ve aşırı spread"lerle beslediğimiz sıcak para krizle beraber beklendiği gibi “safe heaven” lara doğru yol aldı. Niçin geldi bu paralar! Kamu açığını finanse etmek için. Onun için hükümet bu işin içinden bankaları veya reel sektörü suçlayarak çıkamaz. Geçmişi bırakalım ama sıradaki sorunları atlamayalım. Sırada ne var : ihracatın düşmesi, işsizlik ve küçülme.

BANKALARIN SENDİKASYON KORKUSU SÜRÜYOR
Türk piyasalarının tatil olduğu günlerde yurtdışı piyasaların olumlu havasıyla TL/USD Londra"da 1.52"lere kadar geriledi. Ancak kurtarma paketinin reddi ile 1.5550 seviyelerine geldi. Bu hafta fevkalade bir şey olmadığı takdirde 1.52-1.55 bandında seyreder diye düşünülüyor. Euro/USD paritesi de red ile birlikte 1.32 lere ulaştı. Bu trend euro lehine biraz daha yukarı çıkabilir. Bono fiyatları %18.50 civarında haftaya başlıyacak. Bankaların sendikasyon süreci ve korkusu devam ediyor. Kredi daralması alınan tedbirlere rağmen sakinliğini koruyor.

Esen kalın. EMEN&EMEN

15-17 Aralık Veri Takvimi



Bu hafta:
Önemli firmaların gelir açıklamaları devam ediyor. ABM Industries, Smith Wesson, Best Buy, Goldman Sachs, Adobe Systems, Morgan Stanley, Nike, Fed-Ex…

FMOC Policy açıklaması var. Bu arada OPEC önemli bir üretim kısıntısı açıklayabilir.

Ekonomistler, bu hafta FED Fund faizlerinde 50 basis point 0.50% indirim bekliyorlar. Gerçi bunun etkisinin sınırlı olacağını, halen önemli fund faizlerinin ekim ortalarından buyana %1"in altında işlem gördüğünü belirtiyorlar.

Bank Of America, 3 yıl içinde 30-35.000 çalışanını işten çıkaracağını açıkladı. Merrill Lynch"i bünyesine alan BAC, her iki kesimden de tasfiyenin yapılacağını açıkladı.