HAM BAKANLIK, HEM BASININ HAFIZASI: ORHAN BİRGİT

ÖZKAN ALTINTAŞ - TÜRKİYE TURİZM
İSTANBUL- Hürriyet gazetesinde uzun yıllar birlikte çalığıştığım ve bizlers için “Orhan Ağabey” olan Türk siyasetinin ve basınının "duayen" isimlerinden biri olan Orhan Birgit, 1974 yılında Bülent Ecevit liderliğindeki I. Ecevit Hükümeti'nde (CHP-MSP koalisyonu) Turizm ve Tanıtma Bakanı olarak görev yaptı.
Kültür ve Turizm Bakanları dizimizde Kıbrıs Barış Harekatı gibi önemli bir dönemde görev yaptığı ve gazetecilik geçmişi nedeniyle ayrıcalıklı bir yeri bulunuyor.
TINAZ TİTİZ 1.   ABDÜLKADIR ATEŞ 2  ATİLLA KOÇ 3  ERTUĞRUL GÜNAY 4     ALİ İHSAN GÖĞÜŞ 5                     ALEV COŞKUN 6

TÜRKIYE'NIN EN KRITIK DÖNEMININ TANIĞI
Görev süresi yaklaşık 10 ay gibi kısa bir dönemi (26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974) kapsasa da, hem bakanlık hem de "Hükümet Sözcülüğü" kimliğiyle Türkiye'nin en kritik dönemlerinden birine tanıklık etti.

Orhan Birgit, turizmi bir "milli tanıtım davası" olarak gören bir bakandı. Ancak bakanlığı, Türkiye'nin en çalkantılı siyasi ve askeri dönemlerinden birine denk geldiği için, icraatları daha çok "kriz yönetimi" ve "Türkiye'nin sesini dünyaya duyurma" ekseninde kaldı. Orhan Birgit, bir dönemin "Beyefendi" siyasetçi profilinin en iyi örneklerinden biriydi. Polemiklerden kaçınmayan ancak nezaketi elden bırakmayan tarzıyla tanınırdı. Türk basın ve siyaset dünyasının en uzun soluklu çınarlarından biri olan Orhan Birgit (1927-2019), sadece bir politikacı değil, aynı zamanda Türk gazeteciliğinin hafızası sayılan bir isimdi. 50 yılı aşan kariyeri boyunca "Hükümet Sözcülüğü"nden "Konsey Başkanlığı"na kadar çok kritik görevlerde bulundu.
Kendi anılarını kaleme aldığı "Evvel Zaman İçinde" adlı kitap, Türk siyasi tarihinin ve basın dünyasının perde arkasını anlamak isteyenler için bir başucu eseridir.

1974 KIBRIS BARIŞ HAREKATI
Orhan Birgit'in Bakanlığı dönemindeki en büyük sınavı 1974 Kıbrıs Barış Harekatı oldu. Hükümet sözcüsü olarak harekatın dünya kamuoyuna duyurulmasında ve Türkiye'nin haklılığının uluslararası medyada anlatılmasında, Tanıtma Bakanlığı sıfatıyla kilit rol oynadı.:

DEVLETİN TURİZM YATIRIMLARI
Turizmin henüz "emekleme" aşamasında olduğu o yıllarda, kamu iştiraki olan TURBAN (Turizm Bankası) üzerinden Akçay, Çeşme ve Marmaris gibi bölgelerdeki tatil köylerinin ve tesislerin geliştirilmesi süreçlerini yöneterek turizmde devlet yatırımlarını takip etti.

Kayıtlara göre, Türkiye'nin yurt dışındaki tanıtım faaliyetleri için ayrılan bütçelerde ciddi artışlar yapmış, ajans ödemelerini ve reklam faaliyetlerini daha profesyonel bir çizgiye çekmeye çalıştı.

TANITIMA ÖNEM VERDİ
Gazeteci kökenli olması sebebiyle, Türk turizminin sadece deniz-kum-güneş değil, bir kültür ve "tanıtma" meselesi olduğunu savundu. Bakanlık ismi o dönemde "Turizm ve Tanıtma" olduğu için, Türkiye'nin modern yüzünün dünyaya gösterilmesine odaklandı.

BİR ÇOK PLANI YARIM KALDI
Ancak, koalisyon hükümetinin 10 ay gibi kısa bir sürede dağılması, Birgit'in uzun vadeli turizm projelerini hayata geçirmesine engel oldu. 1974 sonundaki hükümet krizi, birçok planın yarım kalmasına neden oldu.

Kıbrıs Harekatı sonrası Türkiye'ye uygulanan silah ambargosu ve uluslararası izolasyon, turizm sektörünü doğrudan etkiledi. Avrupalı turistlerin Türkiye'ye gelme konusundaki çekincelerini o dönemin kısıtlı imkanlarıyla tamamen kırmak mümkün olmadı.

1970'li yıllarda Türkiye'nin turizm altyapısı (yollar, havalimanları, yatak kapasitesi) çok yetersizdi. Birgit bu konuda farkındalık yaratsa da, büyük çaplı altyapı hamleleri ancak 1980'li yıllarda Turgut Özal döneminde Turizmi Teşvik Kanunu ile gerçekleşebildi.

Koalisyonun İdeolojik Farklılıkları, CHP ve MSP arasındaki görüş ayrılıkları, turizm gibi "yaşam tarzı" ile doğrudan ilgili bir alanda bazen bürokratik yavaşlamalara neden oldu.

GAZETECİLİK TUTKUSU

Hukuk eğitimi almasına rağmen gazeteciliğe olan tutkusu onu bu mesleğin zirvesine taşıdı. Ulus, Dünya, Yeni Sabah ve Hürriyet gibi dönemin en güçlü gazetelerinde muhabir, yazar ve yönetici olarak çalıştı.
Gazetecilik etik ilkelerinin savunucusu oldu ve uzun yıllar Basın Konseyi Başkanlığı görevini yürüterek Türk medyasının "bilge ismi" haline geldi.
Bilgi ve tecrübesini sadece sahada değil, üniversitelerde ders vererek yeni nesil iletişimcilere de aktardı.
12 Eylül darbesinden sonra birçok siyasetçi gibi o da siyasi yasaklarla karşılaştı ancak bu süreci yine yazarak ve mesleki etik mücadelesi vererek geçirdi.

ORHAN BİRGİT HAKKINDA
Orhan Birgit, bir dönemin "Beyefendi" siyasetçi profilinin en iyi örneklerinden biriydi. Polemiklerden kaçınmayan ancak nezaketi elden bırakmayan tarzıyla tanınırdı. 2019 yılında 92 yaşında aramızdan ayrıldığında, geride Türk basını için devasa bir külliyat bıraktı.

 

1927, Kars’ta doğru15 Ekim 2019, İstanbul’da vefat etti.İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Gazeteciliğe öğrencilik yıllarında Mersin Akın gazetesinde başladı. İstanbul'a dönünce Memleket, Ulus, Dünya, Yeni Sabah ve Cumhuriyet gazetelerinde çalıştı. Uzun yıllar Hürriyet gazetesinde köşe yazarlığı ve yöneticilik yaptı. 2011 - 2013 yılları arasında Basın Konseyi Başkanlığı görevini yürüttü. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi ve Galatasaray Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak dersler verdi.

SIYASI KARIYERI (1960 - 1980)
27 Mayıs darbesi sonrası oluşturulan Kurucu Meclis'te (6 Ocak 1961 - 15 Ekim 1961) Cumhuriyet Halk Partisi temsilcisi olarak görev yaptı. 13’cü Dönem (1965) İstanbul Milletvekili, 14’cü Dönem (1969) İstanbul Milletvekili, 15’inci Dönem (1973) İstanbul Milletvekili oldu.
37. Hükümet (1974): Turizm ve Tanıtma Bakanı ve Hükümet Sözcüsü olarak Kıbrıs Barış Harekatı'nın tüm iletişim ve dünya basınına duyurulma sürecini yönetti. CHP içerisinde Genel Sekreter Yardımcılığı ve Merkez Yönetim Kurulu üyeliği gibi kritik görevlerde bulundu. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC): Onur Kurulu Üyeliği yaptı. Uzun yıllar Anadolu Kulübü başkanlığını yürüttü. (Anılarını topladığı "Evvel Zaman İçinde" kitabı bulunuyor.