MURAT EMEN-EMEN&EMEN
Haftalık Ekonomik Bülten 24-28 Şubat 2014
İSTANBUL- Ukrayna’da Yanukoviç istifa etti kaçtı, Timoşenko serbest bırakıldı. Ancak henüz taşlar yerine oturmadığı için dünyanın gözü Ukrayna'da ve sular durulmuyor. Ukrayna’nın yeni Cumhurbaşkanı önceki gün hapisten çıkan eski Başbakan Yulia Timoşenko nun sağ kolu olarak bilinen ve yeni parlamento başkanı Turçinov oldu. Ukrayna parlamentosu Rada, Cumhurbaşkanlığı yetkilerini parlamento Başkanı Aleksandr Turçinov’a devretme kararı aldı. Rada’da yapılan oylamada 339 milletvekilinden 285’i evet yönünde oy kullandı.
Turçinov yeni Cumhurbaşkanı
Ukrayna’da 3 ay kadar süren gösterilerin ardından polis müdahalede bulunmuş, 80’den fazla kişi de son 3 günde yaşamını yitirmişti. Yoğun baskılar sonucunda Yanukoviç, Kiev’i terk ederek ülkenin doğusuna gitmek zorunda kalmıştı. Yanukoviç, Kiev’de alınan kararların hiç birinin yasal olmadığını ve tanımayacaklarını açıkladı. Ukrayna’da eski Turuncu Devrim lideri Yulia Timoşenko, Batkivşçina liderlerinden Arseniy Yatsenyuk ya da bağımsız vekil Petrol Poroşenko’nun yeni hükümeti kurmakla görevlendirileceği bildirildi
RUSYA UKRAYNA’YA VERECEĞİ KREDİYİ ASKIYA ALDI
Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, Kiev’de yeni hükümet kurulana kadar 15 milyar dolarlık kredinin ikinci dilimini askıya aldıklarını duyurdu. Rusya, Viktor Yanukoviç'in Cumhurbaşkanlığı sırasında 3 milyar dolarlık ilk dilimi göndermişti. AB ile ekonomik anlaşma imzalamayan Ukrayna'ya destek için Aralık ayında doğalgazda yüzde 30’a varan indirim yapan Rusya, 15 milyar dolarlık da kredi anlaşması imzalamıştı
Yanukoviç'in kaçışı
YANUKOVİÇ’İN VİLLASI TALAN EDİLDİ
Kayıplara karışan eski Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç’in Mejigorye’deki villası devlet mülkiyetine çevrildi. Sabah oturumunda Ukrayna Parlamentosu’nda alınan karar ile kayıplara karışan Yanukoviç’in özel mülkiyeti, Mejigorye’deki villasına devlet el koydu. Kararname için 450 sandalyeli mecliste kayıtlı 340 milletvekilinden 324’ü 'evet' oyu verdi. Mecliste bir yasanın geçmesi için yeter oy sayısı ise 226.
Halk, terk edilen Mejigorye’ye akın etti. Vatandaşlar, villada buldukları malzemelerin resmini çekerek sosyal medyada paylaştı. Suya atılan belgeler toplandı. Kayıt dışı muhasebe belgeleri, ödemeler, tahsilatlar ve rüşvetler de belgelenmiş oldu. Villa arazisinde çok sayıda belgenin de yakıldığı tespit edildi. Fişlenmiş insanların çok sayıda dosyası ortalığa saçıldı. Dosyalar arasında fotoğraflarıyla birlikte fişlenmiş muhalif gazetecilerin listesi de bulundu.Hangarlarda bulunan otomobil ve yat koleksiyonu dikkat çekti.
UKRAYNA’DA 64 EYLEMCİ SERBEST BIRAKILDI
Ukrayna İçişleri Bakan vekili Arsen Avakov yaptığı açıklamada, protesto eylemlerin esnasında gözaltına alınan 64 eylemcinin serbest bırakıldığını söyledi. Arsen Avakov, ülke genelinde devam eden düzensizliğin de bir-iki güne kadar ortadan kalkacağını ifade etti. Avakov; “Önümüzdeki birkaç gün içinde Ukrayna'da, şiddet ve huzursuzluk durdurmak için tüm önlemleri alacağız.” dedi.Öte yandan Avakov, protesto eylemlerin esnasında görevini kötüye kullanan yaklaşık 30 yetkili hakkında soruşturma başlattığını bildirdi.
UKRAYNA’DA YANUKOVİÇ SONUNDA İSTİFA ETTİ DURUM KARIŞIK
77 ölümün olduğu Ukrayna’da taraflar anlaştı. Buna göre erken seçime gidilecek. Anayasa değiştirilecek . Akabinde Cumhurbaşkanı Yanukoviç Başkanlık Sarayını terkederek, Rusya hududuna yakın Harkov’a geçti. Muhalefet liderlerinden Vitali Kliçko parlementoyu Yanukoviç’in istifasını isteyen yasayı oylamaya çağırdı. Bunu beklemeyen Yanukoviç istifasını verdi. Gözetim altında tutulan eski başbakan Bayan Tomaşenko serbest bırakıldı.
TÜRKİYE DOSYASI
SANAYİLEŞMEYİ UNUTUNCA BÖYLE OLUYOR
Bir arkadaşım Yunanistan’ı araba ile gezmiş. Yeni yapılmış otobanlara hayran kalmıştı. AB’den alınan paraların harcandığı yer belli” diyordu. Yollar iyide Yunanistan aldığı o borçlar yüzünden batma noktasina geldi. AB’nin yavrukuşu olunca ekmek elden su gölden herşeyin dışardan kolayca getirildiği ortamda sanayileşmeyi unuttu. Borçların vadesi gelincede ödeyemedi ve ekonomisi tıkandı kaldı.Euro bölgsinde olduğu içinde kıpırdıyamadı. Teşhis: Yunanistan sanayileşmeyi unutmuştu.
Yakında ülkemizdeki kriz rüzgarları hızlı esmeğe başladığında bizim içinde aynı şeyleri söyleyecekler. .İthalat bizi müsrif yaptı. Tasarrufu unuttuk.Bunun tarihi 1980’lere kadar gider. Özal döneminin herşeyin ithal edilebilmenin serbest olduğu döneme kadar uzar.ilk liberalleşme işareti bir gemi çikita muz gelmişti. Artan borçlanma imkanı, tasarruf oranını düşürdü ve doğal olarak yapısal cari işlemler açığı büyüdü.
Türkiye son on yılda enerji özellikle doğalgaz bağımlısı oldu. Isınmak için her yerde doğalgaz kullanıyoruz. Dışardan ithal ettiğimiz birşey olduğu için etkisi çok arttı.
Son olarak söyleyebileceğimiz sn. Güven Sak’ın yazdığı gibi ülke maalesef sanayileşmeyi unuttu. Dış ticaret dengemizde bunun etkilerini artık çok açık biçimde görmeğe başladık. Sanayisizleşme Türkiye’nin bir birim büyüyebilmek için katlanması gereken makro dengesizliğin boyutunu büyüttü. Cari işlemler açığı yükseldi. Dış ticaret açığının yarısı iki ülkeden. Rusya ve Çin. Birinden doğalgaz diğerinden sanayi malları ithalatı.
Bütün bu faktörler karşısında olduğu yerde durabilmek için cari işlemler açığı vermeğe başladı. Sonra ne oldu 2009 yılında ekonomi küçüldü. Tarihimizde ilk defa küçülen bir ekonomide cari işlemler açığı verdik. 2014 yılının mevcut şartları altında cari işlemler açığının %5.5-6’nın altına gelmesi için bir sebep var mı? Durum bu ise yok.
Herkes hem fikir 2014 yılı zor bir yıl olacak
Neden zor olacak?
Birinci neden ABD savurduğu paraları geri topluyor. Şimdilik fazla birşey değil. Ama tapering bitince faizlerini yükseltecek ve ABD yatırımlar için çok karizmatik bir ülke olacak.Biz buna hazırmıyız? Zannetmiyorum. Şu aralar para gelir Türkiye’ye. Ama ABD faizlerine paralel olarak gelişmiş ülkelerde faizler yükselince bakalım gelecekler mi?
İkincisi gelişmekte olan ülkelerde şimdiden fırtınalar kopuyor. İşte Tayland, Ukrayna. Siyasetin yanindakonomik sorunlarla boğuşuyorlar.Hepsi büyümelerinden fedakarlık etmek durumundalar.ABD’nin saçtığı paralar çoğu tarafından müsrifçe kullanıldı. Şimdi oyunun sonuna gelindi. Bazıları buna kendini hazırladı Bizim gibi bazılarıda hala gelen tek tük paralarla kendini ispatlamaya çalışıyor.
Türkiye bu zorlukların üstesinden gelebilirmi?
Öztin Akgüç Cumhuriyet’teki seri yazısında ülkeyi 2001 krizi ile mukayese ederek bu sorunun cevabını veriyor. Ona göre “2001 yılına göre mukayese edilirse dış borçları üçe katlanmış, dış borç yapısı hem vade hem kaynakları itibariyle bozulmuş, cari işlemler fazlası büyük böyutlu açığa dönüşmüş, iç tasarruf/GSYH oranı kritik düzeyde düşmüş, iihracatın ithalatı karşılama oranı gerilemiş, sanayi montaj sanayisi haline dönüşmüş, iç üretimin yerini ithal girdileri almış, ihracatı besleyen ara malı üreten sanayi dalları güç yitirmiş, işsizlik oranı yükselmiş, hane halkı yükümlülüğünün gelirlere oranı tehlikeli biçimde yükselmiştir. Ayrıca dünya 2002-2007 döneminde son yüzyılın en parlak dönemlerinden birini yaşamış ve bu dönem Türkiye’ye de yansımıştır. Ülke dış borç bulmakta zorlanmamıştır.Şimdi önümüzdeki yıllar herne kadar dünya ekonomisinde bir düzelme beklensede o yıllar gibi değildir.” Diyor.
Yüzakımız olan bankacılık sektörününde temiz sayfa açarak çıktığı 2002 yılından buyana dış borçlanma ağırlıklı büyüdüğü biliyoruz. Ancak bazı kamu bankalarında verimsiz kredilerin yoğunluğundan bahsedilmektedir.2014 yılının dış borçlar açısından tipik özelliği, kamu dış borcundan özel sektör dış borcuna kayış oldu. Eskiden özelin borcu kamunun yarısı kadar idi. Şimdi özel kamuyu katlamış hatta geçmiş vaziyette.
Son dramatik kur artışından sonra özel sektör borçlarındaki tahribat rahatsız etti. Bu nedenle devlet konuya uzak kalamadı. Yüksek kur riski karları azaltacak, zararları artıracak ve bataklar ekonomiyi rahatsız edecekti.Özel sektörün önümüzdeki dönemde borç servisi daha doğrusu borçlarını çevirebilmesi büyük önem taşıyor.
Erken seçim olabilir mi?
Herşey 30 mart seçimlerinin sonucuna bağlı. Erdoğan eğer bu seçimlerde gücünü korumuş olarak çıkarsa Cumhurbaşkanlığı yarışına devam etmek isteyecektir. Aksi durumda Başbakanlığa devam etmek için dördücü dönem yasağını kaldıracaktır. Bu alternatif geçerli olursa ülkede erken seçim gündeme gelebilir.
Milletvekili seçimleri, Cumhurbaşkanlığı ile birlikte bu yılın ağustos ayında yapılabilir. Ekonomi açısından da uygun olan bu alternatiftir. Zor 2014 yılında daha fazla yıpranmadan seçimleri erkene almak akıllı bir hareket olabilir.
Times gazetesindeki bir köşe yazısında da bu konuya değinilerek, Erdoğan’ın köşk yerine Başbakanlığa devam edeceği tahmin ediliyor. Gezi olayları ve Aralık skandalları ile yıpranan Erdoğan’ın anayasa değişikliği için partilerüstü destekten ümit kesmesi bu alternatifi ön plana çıkarıyor. Gerçekten Erdoğan sembolik Cumhurbaşkanı olmak istemediğini ve bu nedenle daha icracı bir köşk için anayasayı değiştirmek istediğini biliyoruz.
Enerji Sektörü 2014 yılına hızlı başladı
Geçen yılın ocak ayında 184 MW enerji yatırımı işletmeye girerken, bu yılın ocak ayında devreye giren işletmelerin kurulu gücü 287MW buldu. Türkiye’de son yıllarda dikkati bir gelişme kaydeden enerji yatırımları, bu yılada hızlı başladı. Bakanlık verilerine göre; Türkiye’nin elektrikteki kurulu gücü yılın ilk ayında yeni enerjiişletmelerinin devreye girmesiyle arttı.
Ocak ayında yeni21 yeni yatırımı devreye alınırken kurulu güce en fazla katkı Hidro elektrik santrallerinden geldi. Yılın ilk ayında devreye alınan enerji yatırımlarının 204.6MW’lık kısmı HES’lere, 56MW’lık kısmı rüzgar enerjisi santrallerine 26.77M’W’lık kısmı termik santrallere dayanıyor.
Yeni devreye alınanlarla birlikte Türkiye’nin elektrikteki toplam gücü geçen yılın ocak ayına göre %12 artarak 64 bin 267 MW’a ulaştı. Aynı şekilde elektrik tüketimide geçen yıla göre%2.7 artış gösterdi.
AB DOSYASI
Çin otomobil devi Peugeot’ya ortak oluyor
Fransız otomotiv devi Peugeot Citroen’e Çinli otomotiv firması Dongfeng ve Fransız devleti ortak olacak. Bir devlet kuruluşu olan Dongfeng ve Fransız Hükümetinin hisse alarak uygulayacağı 7.26 milyar dolarlık kurtarma planı ilebirlikte Peugeot ailesi 110 yıllık tarihinde ilk defa hisse kontrolundan vazgeçiyor. 2011 yılındanberi kar edemeyen şirket, Çinli Dongfeng ve Fransız devletinin ortaklığını kabul etti.
7.26 milyarlık kurtarma operayonu sonucunda her iki yeni ortak %14’er hisse için 800’er milyon Euro yatırarak Avrupanın en büyük ikinci otomotiv devine ortak olmuş oluyorlar. Böylece Peugeot ailesinin %25.2 hissesi bu ortaklık sonrası %14’e iniyor. Şirket aynı zamanda 2.7 milyar Euro tutarında yeni kredide kullanıyor.
AB’NİN BAŞAĞRISI: UKRAYNA
Herşey Ukrayna Cumhurbaşkanı AB ile anlaşmayı reddedip Putin ile anlaşınca başlamıştı.
Ukrayna'nın başkenti Kiev, Kasım ayında hükümet karşıtı gösterilerin başlamasından bu yana en büyük şiddet olaylarına sahne oldu.Polisin protestocuların toplandığı alana operasyon başlatmasının ardından çıkan çatışmalar sonucu en az 77 kişi hayatını kaybetti.
Ukrayna'da protestolar, Yanukoviç'in Avrupa Birliği'yle ortaklık anlaşmasını imzalamayı reddetmesinin ardından Kasım ayında başlamıştı.Hafta sonunda taraflar arasında uzlaşıya varılmış, işgal altındaki kamu binalarının boşaltılması, protestocuların salıverilmesi ve haklarındaki kovuşturmaların düşürülmesi hususlarında anlaşılmıştı. Dolayısıyla muhalefet cephesinde, Salı günü parlamentoda 2004 Anayasası'na geri dönüş konusunun tartışılması yönünde bir beklenti bulunuyordu.Bu, muhalefetin başlıca taleplerinden biriydi.
2004 Anayasası, parlamentoya ve başbakana daha fazla yetki tanıyor.
Cumhurbaşkanı Yanukoviç seçimle iktidara geldiğinde bu anayasa yürürlükteydi. Ancak iktidara gelmesinin ardından anayasada değişiklikler yaptı ve cumhurbaşkanlığı yetkilerini arttırdı.
Çatışmaları alevlendiren neydi?
Aslında parlamentoda basit bir oturum yapılması planlanıyordu. Yasa tasarısı meclisin gündemine alınacaktı.Ancak Yanukoviç'in destekçisi Meclis Başkanı Volodimr Ribak, tasarının tartışılmasını dahi reddetti.Parlamento üzerinde baskı kurmak amacıyla yürüyüş düzenleyen protestocular gelişmelerden haberdar oldu.Polis kordonunu yarmalarının ardından da çatışmalar başladı. Polis göstericilere plastik mermilerle müdahale etti.Kimi haberlere göre, polis bazı binaların çatılarından kalabalığa gerçek mermilerle de ateş etti.Ayrıca ses bombaları ve göz yaşartıcı gaz da kullanıldı.
AB ve ABD yaptırımlar konusunda devreye girme hazırlıkları yaparken, ABD ve Rusya Dışişleri Bakanları Yanukoviç’i barış için zorladılar ve anlaşma sağlandı. Ancak Ukrayna genelinde durum Kiev’den çok farklı gözüküyor. Ukrayna sanki parçalanıyor görünümü var. Harkov’a geçen ve oradan istifası veren Yanukoviç’in tutumu merak ediliyor. Gözlemcilere göre bölünmenin eşiğine gelmiş bir Ukrayna var. Muhaliflerin AB samimiyetine Putin’ın tepkisi merak ediliyor.
İTALYA’DA RENZİ HÜKÜMETİ KURULDU
İtalya’da yeni hükümeti kuran Başbakan Matteo Renzi ve bakanları, Cumhurbaşkanı Napolitano huzurunda yemin etti.Renzi 2008 tarihinden buyana hükümet kuran üçüncü başbakan.Önce Berlusconi arkasından ekonomik kriz nedeniyle istifa edince Mario monti yönetiminde teknisyenler hükümeti onu takibende 2013 yılında Enrico Letta hükümeti kurulmuştu. Renzi İtalya tarihinin en genç başbakanı oluyor.
PİYASALAR
Borsa
Haftanın son iş günü sabah saatlerinde 64.800 seviyelerinden açılan borsa İstanbul 63binlere gerileyerek akşam saatlerine kadar bu seyrini sürdürdü. Birara kapanış öncesi62.500 ler seviyesini test edip 63.885 seviyesinden haftayı kapattı.
Bu hafta BİST’te işlem gören hisse senetleri %1.54 kaybettirdi. Bilindiği gibi Merkez Bankası politika faizini değiştirmiyerek %10’da bırakmıştı.
Faiz
ABD’de Hazine tahvilleri düşüşün 3.haftasına girmeye hazırlanıyor. FED’in tahvil alımını azaltacağının açıklanmasıyla Devlet tahvilleri endeksi bir gün öncesine göre 0.3 düştü.Soguk hava koşullarının etkisiyle aşağı yönlü bir etkinin hissedildiği piyasalarda gelecek için iyimserilik hakim. Kötü hava şartlarına bağlanan etkilenmenin yakın vade de aşılacağı bekleniyor. En son 10 yıllık tahviller 2.75 olmuştu. 3 Şubat tarihinde en düşük 2.57 olan faiz şimdilerde 2.75’lerde seyrediyor. Sosyete Generale’nin tahminlerine göre ABD 10 yıllık tahvil faizleri 2014 ortalarında 3.35’lere yükselecek.
Bizde bileşik faiz değişiklik göstermeyerek haftayı 10.89 olarak kapattı.Piyasalar değişen koşullara ve yüksek faize adapte olmaya çalışıyor. Örneğin FB Spor Külübü bile çıkaracağı tahvilin faizini “Devlet tahvil Faizi +3.5 olarak belirledi ki bu %14’lere gelen bir faiz getirisi oluyor
Döviz
Ukrayna ve Tayland’daki siyasi risklerin gelişmekte olan piyasalarda neden olduğu olumsuz havanın FED Tutanakları ve Çin’den gelen olumsuz PMI verisi sonrası artmasıyla özellikle dolar 2.22 seviyelerini test etti. Daha sonra gerileyen ve 2.18’lerde tutunmaya çalışan dolar 2.1650 seviyelerinde denge aradı ve haftanın kapanışını 2.1758 olarak yaptı.
Aynı şekilde euro’da son iki haftanın en düşüğüne gerileyerek 2.9673 seviyesinde dolaştı ancak haftayı 2.9890 olarak kapattı. Parite kapanışta 1.3746 oldu.
Bu hafta 2.215-2.22 aralığında dolaşacak bir dolar/TL öngörüyoruz.
Esenlikle kalın.