İSTANBUL- Geçmiş uygarlıkları incelediğimizde, “kehanet” ve “falcılık” ile ilgilenmeyen hiçbir toplum bulamayız. Uçan kuşların hareketlerinden doğa olaylarına, hayvanların iç organlarından kutsal su kaynaklarına kadar pek çok farklı yöntemle geleceği tahmin etme çabası, antik dünyanın en büyük endüstrilerinden biriydi. Mitlerin ötesinde, antik dönem insanları Anadolu’nun dört bir yanında devasa bilicilik merkezleri inşa etti.
Antik çağın bu büyüleyici kehanet merkezleri günümüzde hem tarih meraklılarının hem de turistlerin gözdesi olmaya devam ediyor. Didim’deki Apollon Tapınağı ve Menderes'teki Klaros Örenyeri, binlerce yıllık sırlarıyla ziyaretçilerini hâlâ kendine hayran bırakıyor.
Günlük Sorunlardan Büyük Savaşlara: Kahinlere Danışıyorlardı
Khalkedon’dan Patara’ya, Troya’dan Side’ye kadar Anadolu’nun pek çok antik kenti birer bilicilik merkeziydi. En popüler merkezler olan Didyma (Didim) ve Klaros (Menderes) başta olmak üzere bu tapınaklar, adeta antik çağın danışma merkezleri gibi çalışıyordu. Vatandaşlar evlilik, çocuk sahibi olma, ticaret veya yolculuk gibi kişisel meselelerinde kararlarının sonucunu öğrenmek için kahinlerin kapısını çalardı.
Su Buharı ve Üç Günlük Oruçla Gelen Vizyonlar
Anadolu’daki en ünlü kehanet merkezleri olan Didyma ve Klaros’ta kehanetler çoğunlukla su kaynakları aracılığıyla yapılırdı.
Didyma’da Ritüel: Kahinler kehanet öncesinde tam üç gün oruç tutar ve yıkanmazlardı. Tapınakta dinlendikten sonra ayaklarını ve cüppelerini kutsal suda ıslatır, suyun buharını içine çekerek kendilerinden geçer ve kehanette bulunurlardı. Delfi’de kahinler görünmezken sesleri duyulurdu; Didyma’da ise kahinler ne görünür ne de sesleri işitilirdi.
Klaros'un Kurucusu: Klaros'taki merkezin, Thebai’li kör bilici Teiresias’ın kızı Manto tarafından Apollon’un emriyle kuruştuğu anlatılır. Burada Argonotlar Seferi’ne katılan Mopsos ve Troya Savaşları'nın kaderini çizen ünlü bilici Kalkhas görev yapmıştır. Kalkhas, Agamemnon’un kızı İfigenya’nın kurban edilmesinden Troya savaşının uzun süreceğine kadar pek çok kritik öngörüde bulundu,
Anadolu kehanet merkezleri sadece bireyleri değil, imparatorlukların kaderini de şekillendiriyordu. Örneğin Büyük İskender, Smyrna’da (İzmir) Pagos dağında avlanırken gördüğü rüya üzerine Klaros’taki kahine danışmış ve "Kutsal Meles çayının dışındaki Pagos’ta oturacak halk üç hatta dört kat daha mutlu olacak" yanıtını alarak yeni Smyrna’yı bu dağın eteklerinde kurmuştur.
Antik Çağdan Bugüne Değişmeyen Zihniyet
Geleceği bilme arzusu antik dönem insanını tapınaklar inşa etmeye ve garip ritüeller icat etmeye yöneltmiştir. Bugün bu ritüeller modern insana tuhaf gelse de, geleceği tahmin etme ve belirsizliği yenme çabamız hâlâ devam ediyor. Antik çağın insanı kehanet merkezlerine koşarken, modern insan da kendi dijital veya alternatif ritüelleriyle aslında aynı kök bağını korumaya devam ediyor.