TÜRKİYE'NİN STRATEJİK LİMANLARINDA REKABET SORUŞTURMASI

ANKARA - Türkiye’nin stratejik limanlarında gemilerin yanaşması ve ayrılması sırasında verilen kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinin önemli oyuncuları Rekabet Kurulu karşısına çıkıyor. Soruşturmanın merkezinde yalnız şirketlerin geçmişte nasıl hareket ettiği değil, 20 yıllığına devredilen yeni hizmet bölgelerinin rekabet yapısı da bulunuyor.
Rekabet Kurulu Anadolu Kılavuzluk AŞ, Deniz Kılavuzluk AŞ, Marin Römorkör ve Kılavuzluk AŞ ile Sanmar Denizcilik Makina ve Ticaret AŞ’nin sözlü savunmalarını dinledi.

Kurumun resmi açıklamasına göre soruşturma, şirketlerin kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerine ilişkin başvuru ve ihale süreçlerinde danışıklı hareket edip etmediğini ve iş gücü piyasalarında rekabete duyarlı bilgi değişiminde bulunup bulunmadığını araştırıyor.

Soruşturma açılması veya şirketlerin sözlü savunmaya çağrılması, 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiğinin tespit edildiği anlamına gelmiyor. Nihai kararı Rekabet Kurulu verecek.

DOSYA 2024’TEKİ GİZLİ BAŞVURUYA KADAR GİDİYOR

PD’nin ulaştığı Rekabet Kurulu kararlarında soruşturmanın arka planına ilişkin önemli ayrıntılar bulunuyor.

Kurum kayıtlarına 20 Kasım 2024’te giren gizlilik talepli başvuruda Anadolu Kılavuzluk, Deniz Kılavuzluk, Sanmar ve Marin Römorkör arasında “Ambarlı Protokolü” olarak adlandırılan bir anlaşmanın bulunduğu ileri sürüldü. Başvuruda bunun tek bir ticari iş birliğinden ibaret olmayabileceği ve sektörde daha geniş bir iş birliği yapısına işaret edebileceği iddia edildi. Bunlar henüz Kurulun ihlal tespiti değil, soruşturmayı doğuran iddialar.

Rekabet Kurulu önce 16 Ocak 2025’te önaraştırmaya, ardından 13 Mart 2025’te altı şirket hakkında soruşturma açılmasına karar verdi. İlk listede Anadolu Kılavuzluk, Arpaş Ambarlı, Deniz Kılavuzluk, Marin Römorkör, Sanmar ve Uzmar bulunuyordu.

Bugünkü sözlü savunma duyurusunda ise dört şirket yer alıyor: Anadolu Kılavuzluk, Deniz Kılavuzluk, Marin Römorkör ve Sanmar.

30 AYRI İHALELİK YENİ DÖNEM

Dosyanın ekonomik önemini artıran gelişme ise Türkiye’nin kılavuzluk ve römorkörcülük sisteminin yeniden yapılandırılması.

Rekabet Kurulu’nun 2026 tarihli kararında, 15 kılavuzluk ve 15 römorkörcülük bölgesel hizmet sahası için işletme hakkı devri sürecinin başlatıldığı görülüyor. Başka ifadeyle sistem toplam 30 ayrı ihalelik yeni bir yapıya geçti.

Bu ihaleler sıradan hizmet alımları değil. Örneğin Aliağa-1 römorkörcülük hizmetinin işletme hakkı 20 yıl için devrediliyor. İhale şartları kazanan işletmecinin en az 10 römorkör bulundurmasını ve bunların en az beşine doğrudan sahip olmasını gerektiriyor.

Pazarın parasal büyüklüğünü gösteren bir başka önemli veri de Rekabet Kurulu kararında bulunuyor: Aliağa-1 ve Ambarlı’daki römorkörcülük hizmetlerinde, Rekabet Kurumu’na bildirim bakımından esas alınan 1 milyar TL ciro eşiği aşılmış durumda.

Dolayısıyla bugün Kurul önüne gelen dosya birkaç römorkör şirketinin ticari anlaşmazlığından ibaret değil.

KİM NEREDE?

Rekabet Kurulu kayıtları eski pazar haritasını da ortaya koyuyor.

İzmit Körfezi’nde kılavuzluk Anadolu Kılavuzluk tarafından verilirken römorkörcülük Marin Römorkör-Sanmar tarafından yürütülüyordu. Nemrut Körfezi’nde römorkörcülük yine Marin-Sanmar’daydı. İskenderun ve Ceyhan’da kılavuzluk Anadolu Kılavuzluk tarafından veriliyor; Ambarlı’da ise Marin Römorkör kılavuzluk hizmetinde bulunuyordu.

Yeni ihalelerle tablo değişmeye başladı.

2025’te sonuçlanan kılavuzluk ihalelerinde Deniz Kılavuzluk; Samsun, İskenderun ve Kocaeli-3’ü kazanırken Marin Römorkör Ambarlı’yı aldı.

Deniz Kılavuzluk ile Bakanlık arasında Kocaeli-3 için 3 Haziran 2026’da 20 yıllık işletme hakkı devir sözleşmesi imzalandı ve şirket 12 Haziran’da hizmet vermeye başladı.

MARİN RÖMORKÖR’ÜN ARKASINDA 62 ORTAK VAR

Dosyanın PD açısından dikkat çekici taraflarından biri şirketlerin ortaklık yapısı.

Rekabet Kurulu’nun Nisan 2026 tarihli kararına göre Marin Römorkör’ün gerçek ve tüzel kişilerden oluşan 62 hissedarı bulunuyor ve hiçbir hissedar tek başına şirket üzerinde kontrol sahibi değil.

Yönetim Kurulu Başkanı Recep Düzgit. Yönetimde Arkas Denizcilik ve Diler Denizcilik temsilcileri de bulunuyor. Ortaklar arasında Arkas Denizcilik, Deval Denizcilik, Engin Denizcilik, Yardımcı Deniz Nakliyatı, Avna Denizcilik, Donatan Liman, Kırden Denizcilik, Diler grubu şirketleri ve Kalkavanlar Deniz Nakliyat gibi denizcilik sektörünün bilinen şirketleri yer alıyor.

Marin ayrıca 2026’da Med Marine ile Yakamoz Ortak Girişimi’ni kurdu. Ortak girişim, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ihaleleri sonucunda İskenderun, Ceyhan ve Aliağa-1 römorkör hizmet bölgelerinde faaliyet göstermek üzere oluşturuldu.

SANMAR’DA SEVEN-GÜRÜN ORTAK KONTROLÜ

Sanmar’ın yapısı daha farklı.

Rekabet Kurulu kayıtlarına göre hissedarlar Ali Gürün, Cem Seven, Yeşim Seven ve Pınar Gürün. Kurul, stratejik kararların Yönetim Kurulu Başkanı Cem Seven ile Başkan Vekili Ali Gürün’ün müşterek kararıyla alındığını ve şirketin bu iki isim tarafından ortak kontrol edildiğini belirtiyor.

Sanmar’ın 2022 sürdürülebilirlik raporunda şirket, 32 gemilik filosuyla Antalya, Mersin, İzmit, Nemrut, Petkim ve Samsun’da faaliyet gösterdiğini açıklamıştı. Bu rakam güncel filo büyüklüğü olarak değil, şirketin 2022 itibarıyla açıkladığı veri olarak değerlendirilmeli.

ANADOLU KILAVUZLUK’TA 110 KILAVUZ KAPTAN

Anadolu Kılavuzluk’un kendi güncel internet sitesinde ise 110 kılavuz kaptan, dokuz pilot motoru ve Darıca, Yarımca ile İskenderun’da üç kılavuzluk istasyonu bulunduğu belirtiliyor.

Şirket 2019’da kurulmuştu. Kurucu ortaklarından iş insanı Hamdi Safi Mart 2026’da hayatını kaybetti.

CEZA ÇIKARSA MATRAH NE OLACAK?

4054 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesi kapsamında ihlal tespiti halinde idari para cezasının üst sınırı, ilgili teşebbüsün nihai karardan önceki mali yıl sonunda oluşan — bunun hesaplanamaması halinde nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonundaki — Kurul tarafından belirlenecek yıllık gayrisafi gelirinin yüzde 10’una kadar çıkabiliyor.

Ancak bugün şirketler hakkında ihlal kararı bulunmadığından herhangi bir şirket için “şu kadar ceza gelecek” hesabı yapmak doğru değil.

Saat 10.30’daki sözlü savunmanın ardından asıl bakılması gereken üç şey var.

Kurul hangi şirket bakımından hangi davranışı tartışıyor; ihale süreçleri ile iş gücü piyasasındaki bilgi değişimi iddialarını birbirinden nasıl ayırıyor ve soruşturma sonunda ihlal tespiti yapılıp yapılmayacağı.

Türkiye’nin limanlarında milyarlarca liralık ve bazı bölgelerde 20 yıllık işletme haklarının söz konusu olduğu yeni dönemde çıkacak karar, yalnız dört şirket açısından değil, sektörün bundan sonraki rekabet düzeni açısından da önem taşıyacak