ÖMER HAYYAM’IN RUBAİLER KİTABI, TİTANİK İLE BİRLİKTE BATTI MI?
Semerkant kitabı, Ömer Hayyam üzerine kurgulanmış bir nevi tarihi roman niteliğinde. Yerler, kişiler ve olaylar tarihi gerçekliklerden yola çıkılarak ele alınmış. Nefis bir kitap...

18 Aralık 2023 Pazartesi 11:08
FİKRİ TÜRKEL
İSTANBUL - Ömer Hayyam'ın Rubaileri'nin en güzel ve en değerli basımı olarak kabul edilen kitap, 14 Nisan 1912’de Atlas Okyanusu’nda batan Titanic ile birlikte okyanusun derinliklerine gömüldü. Ancak bir başka iddia daha var: Titanik ile birlikte okyanus sularına gömülen kitabın aslı değil, bir kopyasıydı. Asıl kitap, bir başka gemi ile New York'a vardığı için kurtuldu, deniliyor.
Özbekistan’a gelirken, Amin Maalouf’un Semerkant kitabını da yanımda getirdim. İkinci ziyaret öncesi kitabı okumak ve şehri tarihi ve günümüz ortamında değerlendirmek istedim. Semerkant kitabı, Ömer Hayyam üzerine kurgulanmış bir nevi tarihi roman niteliğinde. Yerler, kişiler ve olaylar tarihi gerçekliklerden yola çıkılarak ele alınmış. Nefis bir kitap...
Kitapta başka bir kitabın günümüze gelen bir hikayesi de var. Bin yılı birbirine bağlayan Ömer Hayyam’ın Rubailer kitabının hikayesi. Rubailer kitabı yaklaşık 10 asır nasıl bir yolculuk yaptı bilinmez ama 20. yüzyılda başına gelmeyen kalmadı. Evet, Rubailer kitabının aslı, Titanik gemisiyle birlikte 1912 yılında sulara gömüldü. Bir kopyası hazırlandı ve o kopya ise 2. Dünya Savaşı sırasında Almanların Londra’yı bombalamaları ile yanıp kül oldu.
Kitabın pek çok özelliği var. Ama Hayyam’ın Rubailer’i yazmaya başlamasına, Semerkant Kadısı ile karşılaşması sebep oluyor. Kadı, Ömer Hayyam’a kapağı çok süslü olan bir kitap veriyor. Kitabı açınca görüyor ki, sayfaları tertemiz, ipek gibi yumuşak ama boş… Buna anlam veremeyen Ömer Hayyam’a Kadı, bundan böyle Rubailer’ini bu boş sayfalara yazmasını söylüyor. Kadı’nın abisi de bir şiir yüzünden idam edilmiş biridir.
10 asır öncesinin kağıt teknolojisi
O dönem için kitap kağıtlarının özelliği, oldukça kaliteli ve dayanıklı olmalarıydı. Kağıt, genellikle pamuk liflerinden üretiliyordu ve oldukça ince ve pürüzsüz bir yüzeye sahipti. Bu sayede, yazılar çok net ve okunaklı oluyordu. Ayrıca, kağıtlar oldukça sağlamdı ve uzun yıllar dayanabiliyordu. Özbekistan o gün olduğu gibi bugün de pamuk üreten bir ülke.
Kağıt teknolojisi açısından bu kağıtların bir önemi vardı. Çünkü, bu kağıtlar, o dönem için oldukça gelişmiş bir teknolojinin ürünüydü. Bu nedenle, o dönem için bu kağıtların üretimi, bir teknolojik başarı olarak kabul ediliyordu.
Öncelikle, pamuk lifleri, bir hamur haline getirilir. Bu işlem, genellikle bir değirmende yapılırdı. Daha sonra, hamur, bir kalıba dökülür. Kalıptaki hamur, bir pres yardımıyla sıkıştırılır. Preslenmiş hamur, kurumaya bırakılır. Kuruyan hamur, artık kağıt haline gelmiştir. Bu kağıtlar, daha sonra, çeşitli şekillerde kesilir ve kullanılırdı.
Ama Kadı’nın Ömer Hayyam’a verdiği kitabın 256 boş sayfası, “Çin kağızı” adı verilen beyaz dut ağacından özel olarak yapılmıştı. İpeksi bir dokunuşu vardı. Kağıt yerine kağız kelimesi hala kullanılıyor. Kitabın imalatı bile özellikler barındırıyordu, Rubailer için çok özel bir seçimdi.
Rubailer şöhretini tercüme ile buldu
Rubailer, uzun yıllar İran’ın önemli şahsiyetlerinin koleksiyonunda kalıyor. 19. yüzyılın ortalarında edebiyatçı Edward FitzGerald tarafından İngilizceye tercüme ediliyor ama pek ilgi görmüyor. Sonra iki İrlandalı bilim adamı Rubailer’i dünyanın tanımasını sağlıyor. Öyle ki en popüler eserlerden biri durumuna geliyor.
Rubailer kitabının aslı, Amerikalı sanat eseri koleksiyoncusu Arthur Houghton Jr. tarafından özel olarak kapağı ve iç sayfaları değerli taşlarla ve metallerle süslenmişti. Rubailer, 1911 yılında Londra'da, William Morris'in Kelmscott Press yayınevi tarafından basılmış ve dönemin en ünlü mimarlarından Edward Burne-Jones tarafından tasarlanmıştı. Kitap, 1.200 sayfadan oluşuyordu ve kapak ve iç sayfaları 22 karat altınla kaplıydı. Ayrıca, kitapta binden fazla değerli taş kullanılmıştı. Kitapta, Ömer Hayyam'ın Rubailerinin İngilizce çevirileri ve Elihu Vedder'in resimleri de yer alıyordu.
Titanic ile birlikte battı
Kitap, 1912 yılında, Titanic'in Londra'dan New York'a yaptığı ilk seferinde gemiye konuldu. Ancak, 14 Nisan 1912 tarihinde, Kuzey Atlantik'te bir buzdağına çarpan Titanik, 2 saat 40 dakika içinde battı. Bu kazada, 1500'den fazla kişi hayatını kaybetmişti.
Titanic'in batmasıyla birlikte, Ömer Hayyam'ın Rubailer kitabının aslı da okyanusun derinliklerine gömüldü. Bu olay, sanat ve edebiyat dünyasında büyük bir yankı uyandırdı.
Amin Maalouf'un Semerkant kitabında, Ömer Hayyam'ın Rubailer kitabının Titanik'te batması, bir "kaderin cilvesi" olarak anlatılır. Maalouf, kitabın tasarımcılarından biri olan Sangorski'nin de, birkaç hafta sonra boğularak ölmesini, bu kaderin bir başka cilvesi olarak değerlendirir.
Kitap, Titanik'in batışı sırasında, kitabın sahibi olan Amerikalı milyoner Arthur Balfour'un yanındaydı. Balfour, kitaptan o kadar etkilenmişti ki, onu "dünyanın en güzel kitabı" olarak adlandırmıştı.
Titanik'in batışı sırasında, Balfour ve kitap, gemideki diğer yolcular gibi, kurtulmayı başaramadı. Kitap, Ömer Hayyam'ın Rubaileri'nin en güzel ve en değerli basımı olarak kabul ediliyordu.
Titanic'in batmasından sonra, Ömer Hayyam'ın Rubailer kitabının aslını bulmak için çeşitli araştırmalar yapıldı. Ancak, bu araştırmalar sonuçsuz kaldı. Kitap, günümüze kadar bulunamadı.
İkinci bir kopya mı vardı?
Bir başka iddia daha var: Rubailer, 14 Nisan 1912 tarihinde Titanik Gemisi ile birlikte Atlantik Okyanusu'na battı. Ancak, bu kitabın aslı değil, bir kopyasıydı. Asıl kitap, Sangorski tarafından özel olarak saklanıyor ve bir başka gemi ile New York'a gönderilmek üzereydi. Ancak, bu gemi Titanik'ten bir gün önce New York'a vardığı için, asıl kitap Titanik'in batmasından kurtuldu, deniliyor.
Sangorski, Titanik'in batmasından birkaç hafta sonra, 27 Mayıs 1912 tarihinde, Londra'da bir otelde boğularak ölü bulundu. Sangorski'nin ölümünün şüpheli olduğu ve Titanik'in batmasından dolayı yaşadığı üzüntüden dolayı intihar ettiği de öne sürüldü.
İddiaya göre Rubailer, Londralı kitapçı William Morris tarafından bastırılmış ve Amerikalı iş adamı Sangorski tarafından süslenmişti. 1911'de Francis Sangorski adlı usta bu zanaatkar, Londra'nın Holborn semtindeki atölyesinde iki yıldır üzerinde çalıştığı bu kitap kaplama işini bitirdi.
40 cm x 35 cm ölçülerindeki kitap, özel olarak kesilmiş yakutlar, topazlar ve zümrütler dahil 1050 mücevherle kaplanmıştı. Yapımında yaklaşık 9 metrekarelik altın varak ve yaklaşık 5 bin parça deri kullanıldı.
En özel kitap kapağı
The Daily Mirror gazetesi çalışmayı "bugüne kadar üretilmiş en özel kitap kapağı örneği" olarak niteledi.
Sangorski yakınlarının iddiası asıl kitabın, Sangorski'nin ölümünden sonra, onun mirasını devralan kız kardeşi tarafından Britanya Kütüphanesi'ne bağışlandığı şeklinde. Bu kitap, günümüzde Britanya Kütüphanesi'nde sergilenmekte ve "Mükemmel Kitap" olarak anılıyor.
Bir kısmı doğru olabilir ama elde başka bilgiler var ve hikaye burada bitmiyor. Bana en makul gelen kitabın serüveni şöyle:
Geminin batışından sekiz yıl sonra, aile yakınları şirket kasasında Sangorski'nin Rubailer için yaptığı orijinal çizimleri ve kalıplarıyla karşılaşıyor ve bu gösterişli işi yeniden denemeye karar veriyorlar. Demek ki Sangorski bir değil iki kopya çıkarma niyetindeydi, ikincisi yarım kaldı.
Alman bombardımanında yanan kitap
Sangorski’nin ortağının yeğeni Stanley Bray, 1930'ları ofisinde ve evinde, mücevherlerle kaplı ikinci Rubailer baskısı üzerinde çalışarak geçirdi. Kitap kapağı, İkinci Dünya Savaşı'nın Avrupa'yı etkisi altına aldığı dönemlerde tamamlandı.
Kitabın her türlü saldırılara karşı korunması gerektiğine karar verildi ve bu nedenle koruyucu malzemelere sarılarak Londra'daki Fore Caddesi'nde güvenli bir kasaya yerleştirildi.
Fore Caddesi, Alman bombardıman uçaklarının şehirde ilk vurduğu caddeydi. 1940 ve 1941'deki müteakip hava saldırıları, bölgedeki neredeyse tüm binaları yerle bir etti.
Stanley Bray, Blitz'de ağır hasar gören kalıntılar ve yıkıntılar temizlenince Rubailer’in ikinci kopyasının sakladığı kasayı buldu. Kasa hala sağlam ve hasarsız görünüyordu.
Ancak içi açıldığında, sadece siyah bir kütle kalmıştı. Ateşin aşırı ısısı, kapaktaki deriyi eritmiş ve sayfaları kömürleştirmişti.
Bunun için önceki baskılardan kalan mücevherlerin çoğu geri dönüştürüldü.
Kitabın yeni kopyası nerede?
Tahmini 4 bin saatlik çalışmadan sonra, üçüncü kopya nihayet tamamlandı ve kitabı İngiltere'deki Britanya Kütüphanesine sundu.
Bray’ın Aralık 1995'te ölümünün ardından yazılan makalede, kitap "yaşam boyu çalışmanın anıtı" olarak nitelendirildi.
Amin Maalouf, Semerkant kitabında, Ömer Hayyam'ın Rubailer kitabının batışını 11. yüzyılda Semerkant'ta yaşayan bir göçebenin hikayesiyle paralellik kurarak anlatır. Göçebe, bir gün bir kitap bulur ve bu kitaptan çok etkilenir. Ancak, kitap bir gün bir yangında yok olur. Göçebe, kitabın yok olmasından büyük üzüntü duyar ve bu üzüntüsünü bir şiirle dile getirir.
Maalouf, Titanik'te batan Ömer Hayyam'ın Rubailer kitabının da, göçebenin bulduğu kitap gibi, bir kültürel miras olduğunu ve yok olmasının büyük bir kayıp olduğunu vurguluyor.
Ömer Hayyam bir filozof, bir matematikçi, bir astronom ve şairdi. Onu tartışmalı kılan eksantrik yaşamı ve hayata bakışıydı. Kitabı içindekiler kadar, kendisi de yazarı gibi ilginç bir tartışma konusu oldu. Umarım bu yazı, hem Maalouf’un kitabını okumak hem de Semerkant’ı görmek için bir sebep olur.
Finlandiya’nın kış turizmi İstanbul’da tanıtıldıİstanbul’daki Türkiye Workshop’unda Finlandiya’nın Kuzey Kutbu'nda bulunan turizm tesisleri ile cam igloları, kuzey ışıkları turları, buz kıran gemileri ve Helsinki–Tallinn seferleri tanıtıldı.18 Kasım 2026 Çarşamba 20:27TURİZM
Malezya’nın renkleri ve lezzetleri İstanbul’da buluştuFairmont Quasar İstanbul’daki Colours of Malaysia etkinliğinde, şef Farhan’ın menüsü ve turizm sunumuyla Malezya’nın lezzetleri ve bölgeleri tanıtıldı.18 Kasım 2026 Çarşamba 00:10GASTRONOMİ
Hilton 2027 otel açılışlarını duyurduHilton, 2027’de portföyünü genişletmeye hazırlanıyor. Şirketin açıkladığı projeler arasında Londra’nın tarihi Admiralty Arch yapısında açılacak Waldorf Astoria, Yunan adalarındaki üç tesis ve Fas’ın ilk LXR oteli bulunuyor.17 Kasım 2026 Salı 23:30KONAKLAMA
Suudi Arabistan’da turizm harcamaları 40,5 milyar dolara ulaştıSuudi Arabistan, 2026’nın ilk altı ayında 61,2 milyon turisti ağırladı. Ülkede turizm harcamaları 151,9 milyar Suudi Arabistan riyali, yaklaşık 40,5 milyar dolar olarak kaydedildi.17 Kasım 2026 Salı 23:00TURİZM
Rotana, Mısır’da 2030’a kadar 25 otele ulaşmayı hedefliyorMısır’da üç otel işleten ve sekiz otel projesi geliştiren Rotana, 2030’a kadar ülkedeki portföyünü 25 otele çıkarmayı hedefliyor. Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’ın ardından grubun üçüncü büyük pazarı olacak.17 Kasım 2026 Salı 22:00KONAKLAMA
Suudi Arabistan’da şef adaylarına iki yıllık aşçılık eğitimiAdeera Hospitality ve Suudi Aşçılık Sanatları Akademisi ZADK, Suudi vatandaşlarını otelcilik ve turizm sektöründe kariyere hazırlamak için iki yıllık diploma programı başlattı. Ocak 2027’de başlayacak programa başvurular 31 Aralık 2026’ya kadar sürecek.17 Kasım 2026 Salı 21:00GASTRONOMİ
FITUR Screen 2027’de film ve dizi rotaları turizme kazandırılacakFITUR Screen 2027, 20–22 Ocak’ta Madrid’de düzenlenecek. İspanya Film Komisyonu, film ve dizi çekim yerlerini turizme kazandıracak stratejisini tanıtacak.17 Kasım 2026 Salı 20:00MICE
Cumhurbaşkanlığı Bisiklet Turu 190 ülke ve bölgede yayımlandı61. Cumhurbaşkanlığı Türkiye Bisiklet Turu, Çeşme’den Ankara’ya uzanan rotasıyla 190 ülke ve bölgede yayımlandı. 2027 turu 25 Nisan’da başlayacak.17 Kasım 2026 Salı 19:00MICE
MG International ilk sürdürülebilirlik raporunu açıkladıMG International, Gebze’de tanıttığı ilk sürdürülebilirlik raporunda üretim başına enerji tüketimini yüzde 45,4, su kullanımını yüzde 21,2 azalttığını açıkladı.17 Kasım 2026 Salı 18:00GÜNDEM
İstanbul Uluslararası Perküsyon Günleri 20 Kasım’da3. İstanbul Uluslararası Perküsyon Günleri, 20–22 Kasım 2026’da Haliç Tersanesi’ndeki Forsa PSM’de ücretsiz konser ve söyleşilerle düzenlenecek.17 Kasım 2026 Salı 17:00MICE
- Geri
- Ana Sayfa
- Normal Görünüm
- © 2005 Türkiye Turizm











Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.