NAKLİYE MALİYETLERİ ZARAR VERİYOR

İSTANBUL- Şirketlerin uluslararası alandaki faaliyetlerini büyütmeleriyle hız kazanan 20'nci yüzyılın son döneminde küreselleşmenin önü artık eskisi kadar açık değil. Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, ülke ekonomilerinin yavaşlaması, kredi krizi gibi etkenler şirketlerin cesaretini kırıyor. Ucuz petrol döneminin geride kalmasıyla birlikte, birçok alanda maliyetler arttı. Bunlardan biri de nakliye. Bu da işgücü maliyetinin düşük olduğu ülkelerde üretim yapıp gelişmiş ülke pazarlarında satış yapma imkanlarını, diğer bir deyişle küresel ekonominin bütünleşmesini zorlaştırıyor. Çin'in Şanghay kentinden ABD'ye yaklaşık 12 metre uzunluğunda bir konteynerin gönderilme maliyeti 10 yıl önce 3 bin dolardı. Şimdi ise bu rakam 8 bin dolara kadar yükseldi. Modern çağın katırları olarak tanımlanan konteyner taşıyan büyük gemiler, yakıt tasarrufu amacıyla hızlarını yüzde 20 oranında düşürüyor. Bu uygulama da ürünlerin teslimatlarında gecikmelere yol açıyor. Kanadalı yatırım bankası CIBC World Markets'in mayıs ayında yayımlanan bir çalışmasına göre, nakliye maliyetlerindeki artış o dönemde ticarette yüzde 9'luk bir gümrük vergisine eşdeğer düzeydeydi. Çalışma ile ilgili raporda "Bugün küresel ticaretin önündeki en büyük engel gümrük vergileri değil ürünleri taşımanın maliyetidir" deniyordu.

Şirketler planlarını değiştirmeye başladı
Nakliye maliyetlerindeki bu artış, şirketleri yeniden düşünmeye ve eski planlarını değiştirmeye itiyor. Elektrik enerjisi kullanan otomobiller konusunda öncü çalışmalar yapan Tesla Motors, bu şirketlerden biri. Önce ABD pazarı için otomobil üretip daha sonrada dünya genelinde bir satış zinciri kurmayı planlayan şirket, otomobillerin pillerini Tayland'da üretip, montaj için İngiltere'ye göndermeyi daha sonra da üretimi büyük ölçüde tamamlanmış otomobilleri ABD'ye taşımayı düşünüyordu. Bununla birlikte, üretimin ilkbaharda başlaması sonrasında şirket pilleri üretme ve montaj işlemlerini California'daki merkezinde yapmaya karar verdi. Tesla Motor Başkan Yardımcısı Darryl Siry, The New York Times gazetesine yaptığı açıklamada, kararlarını değiştirmelerinin ardında yatan temel nedenin "korkunç" olarak tanımladığı ulaştırma maliyetlerinden kaçınmak olduğunu söyledi.
Küresel ısınma endişeleri, işgücü kesintilerine duyulan tepki, gıda güvenliğine yönelik kaygılar ve Dünya Ticaret Örgütü'nün geçen hafta Cenevre'de geçen hafta erçekleştirdiği zirvede görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması küreselleşmeye yönelik iyimserliğin azalmasında rol olnayan diğer etkenleri oluşturuyor. "Şok Doktrin, Yıkım Kapitalizminin Yükselişi" isimli kitabın yazarı Naomi Klein, dünyanın her yerinden aldığı ürünleri satış mağazalarına taşıyarak satan perakende devi Wal-Mart örneğinden yola çıkarak "Eğer Wal-Mart modelini düşünücek olursak, her aşamada yakıtın ne kadar önemli bir rol oynadığını görürüz. Gemi ve motorlu kara taşıtlarının maliyetlerinin etkisi şimdiden enflasyon üzerinde görülüyor. Bu model konusunda yeniden düşünmek gerekiyor. Gıdaları bölgesel olarak üretip satmanın çıkarlara daha uygun olup olmadığının değerlendirilmesi lazım" dedi.

AB'ye yakın Türkiye önem kazanabilir
Ekonomistlerin çoğu petrol fiyatlarındaki yükseliş trendinin devam etmesi halinde küreselleşmede geriye gidişin yaşanacağına inanmıyor. Bununla birlikte, şirketlerin fiyatları düşük tutmak amacıyla üretimi tüketicilerin yakınına çekmek için çalışmalar yaptıkları yönünde birçok kanıt var. Brezilya demirini Çin'de çeliğe çevirmek, bu çelikle çamaşır makinesi üretip ABD'de satmak, bir kaç yıl öncesine göre çok iyi bir fikir gibi görünmüyor. Isveçli mobilya devi Ikea, nakliye masraflarını azaltmak amacıyla mayıs ayında ABD'deki ilk fabrikasını açtı. Geçmiş yıllarda daha düşük maliyetli işgücü için Meksika'yı terk edip Çin'e giden bazı elektronik üreticileri şimdilerde üretimi ABD'ye yakınlaştırmak amacıyla Meksika'ya geri dönüyor. "ABD ve Dünya Ekonomisi" kitabının yazarı C. Fred Bergsten "Eğer fiyatlar bu düzeyde kalırsa, sektörler ve şirketler arasında üretimin yeniden düzenlenmesi söz konusu olur" diyor. Üretim coğrafyasının yeniden şekillenmesi ise bugün çokuluslu şirketlere ucuz işgücü sağlayarak yatırım çeken Çin ve Hindistan'ın bu avantajlarını yitirebileceklerini gösteriyor. Bu durumda ABD ve Avrupa Birliği gibi ülkelere yakın olmak daha fazla önem kazanabilir, Türkiye de bu avantajdan yararlanabilir.

20'nci yüzyılın son döneminde şirketlerin uluslararası alandaki faaliyetlerini büyütmeleriyle hız kazanan küreselleşmenin önü artık eskisi kadar açık ...