MAKİNE YÜZÜNDEN HALICILIK BİTTİ

KAYSERİ -Orta Anadolu'da yıllardır insanların geçim kaynağı olan el halıcılığı bitme noktasına geldi. Yakın zamana kadar gözde mesleklerden biri olan el halıcılığı, beş kat daha ucuza piyasaya sunulan makine dokuması halılara yenildi. El halıcılığının merkezi konumundaki illerden Kayseri'de 16 yıl önce 468 esnaf sektörde faaliyet gösterirken, bugün bu rakam 111'e indi.

El halıcılığında kazancın düşmesiyle birlikte genç kızlar ve kadınların da dokumacılığa ilgisi azaldı. Söz konusu yenilgi kültürel yozlaşmayı da beraberinde getirdi. Yüzyıllardır kırsal kesimde duygularını maniler ve türküler söyleyerek halılara nakşeden genç kızlar ve kadınlar, el halıcığının makineleşmeye yenilmesiyle şiirsel eserleri de unuttu. Maniler ve türkülerden boşalan bellekleri günümüz sanatçılarının popüler şarkıları aldı.

Kayseri Halıcılar Odası Başkanı Mehmet Yeşiltaş, el halıcığının gün geçtikçe ilgisini yitirdiğini söyledi. Sektörün can çekiştiğini belirten Yeşiltaş, bunda devletin üreticilere destek vermemesi ve üreticilerin yatırım yapmamasının etken olduğunu anlattı. Yeşiltaş, şöyle devam etti:

"Orta Asya'dan bu yana Türklerin geçim kaynaklarından biri olan el halıcılığı ön Asya denen Anadolu'da zirveye çıkmıştır. Ancak maalesef bugün bitme noktasına gelmiştir. Bunda iki etken var. Enflasyonist ortamda halı dokumacıları hak ettikleri kazancı sağlayamamaktadır. Diğeri ise dünya piyasasında bu konuda rakibimiz olan Türkmenistan, Çin gibi ülkelerde halı üreticilerine verilen destek bize Türkiye'de verilmiyor. Örneğin Çin'de halıcılığın korunması için devlet desteğiyle büyük atölyeler kurulmuştur. Ancak bizde böyle büyük bir atölye maalesef bulunmuyor. Bu yüzdende önemli bir değerimiz yok oluyor. 1992 yılında odamıza 468 halıcı kayıtlıydı. Şimdi ise bu rakam 16 yıl sonra 111'e indi. Esnafın büyük bölümü sektör değiştiriyor."

Halıcılıkla birlikte geleneksel kültür öğelerinin de kaybolduğunu belirten Yeşiltaş, "Halıcılık eskiden kültürel çeşitliliğin en güzel unsurlarından biriydi. Yakın zamana kadar Anadolu'da her köy, kasaba ve şehir bir halı dokuma merkeziydi. Her birinin kendine özgü renk, desen ve dokuma anlayışı vardı. Bu kültürel çeşitliliğin bir sembolüydü. Yörelere göre değişen dokuma bilgisi ve geleneği mevcuttu. Dokuyucu bir yandan dokumasını yaparken bir yandan da duygu ve düşüncelerini ortaya koyar; türkü çığırır (söyler), mâni yakardı (mâni söyler). Evde kalan genç kızlar, 'Halı dokurum halı/bitmedi gâvur malı/halı çıktı çıkalı/kızların benzi sarı' duygularını şeklinde halıya nakşederdi. Ancak tabi el halıcılığın bitmeye yüz tuttuğu bugün genç kızlarda maniyi unuttu televizyonlardaki popüler şarkıları dillerine dolamaya başladı" diye konuştu.