GURME PAZARINDA ÇİN RAKİPLERİNİ GERİDE BIRAKTI

PEKİN- Havyar, trüf, kaz ciğeri ve makademya… Bir zamanlar ucuz ve düşük kaliteli üretimle anılan Çin şimdi gurme dünyasında kendine yer açıyor. Ülke, milyarlarca dolarlık lüks gıda pazarında Batılı üreticilere güçlü bir rakip olarak yükseliyor.
Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi Çin artık lüks ve kaliteyle birlikte anılıyor. Bir zamanlar ‘Çin malı’ denince akla düşük kaliteli üretim ya da lüks malların muadili gelirken bu algı yerini “Premium” ve yüksek kaliteli ürünlere bırakıyor. Çin gastronomi alanında da bu algıyı kırmaya devam ediyor. Havyar, trüf, kaz ciğeri gibi “Batılı” lüks ve gurme lezzetlerde Çin masada ben de varım diyor.

Halen dünyanın en büyün mersin balığı (Acipenseridae) havyarı ve trüf ihracatçısı. Lüks gıda üretiminde kaz ciğeri, zeytinyağı gibi ürünlerle yerini sağlamlaştırıyor.

Dünya'dan Aydil Durdul'un haberine göre, havyar üretiminde geldiği nokta örnek alınacak cinsten. Yaklaşık 100 yıl önce başladığı mersin balığı yetiştiriciliğinde bugün global havyar üreticiliğinin beşte ikisinden fazlasını karşılıyor.

HAVYARIN KRALİÇESİ

2024’te küresel satışların yüzde 44’ü Çin’den soruldu. En yakın rakibi İtalya bile global satışların yüzde 10’unu gerçekleştirdi. Bu büyüme birçok alanda olduğu gibi Çin’in dünyanın üretim bandı algısını yüksek fiyatlı özel ürünler tedarikçisine dönüştürmeyi amaçlayan politikaların sonucu. Uluslararası ticaret merkezi verilerine göre Çin 2024’te 322 ton havyar ihraç etti. Bu 2019’daki ihracat miktarı ikiye katladığı anlamına geliyor.

Zirvedeki Kaluga Queen dünyanın en büyük mersin balığı çiftliği. 2006’da üretime başlayan şirketin büyüklüğünü şöyle anlatalım: Malta’nın neredeyse iki katı büyüklüğünde yapay bir gölde üretim yapıyor. Elbette yapay zekâ burada da karşımıza çıkıyor. Balıkların beslenmesi ve gölün koşulları yapay zekâ sistemleriyle izleniyor. 5 derecenin altındaki su sıcaklığıyla yıl boyu yumurta üretimi devam ediyor. 2024 yılında 260 ton hayvar üretti.

Üstelik Çin’de üretilen havyar lüks restoran masalarında kendine yer açtı bile. Örneğin dünyanın en iyi şeflerinden kabul edilen Alain Ducasse restoranlarda bu havyarı kullanıyor. Mutfak konusunda müşkülpesentliğiyle bilinen Fransa’da bile 23 michelin yıldızlı restoranın mutfağına girmiş, Lufthansa dahil dört havayolu şirketinin first class yolcuları gökyüzünde havyarlarının tadını çıkarıyor.

TRÜFTE KÜRESEL TİCARETİN ÜÇTE BİRİ

Niteliği tartışılır olsa da trüf mantarı ihracatında da zirvede. Damakta üz bırakan bu lüks lezzet bir zamanlar Çin’de domuz yemi olarak kullanılsa da bu durum değişti. Ülkenin gümrük verilerine göre 2023’te 32.5 ton ihraç edildi ki bu küresel ticaretin üçte biri anlamına geliyor.

MAKADEMYA MASASINDA DA VAR

Türkiye’de de popüleritesi giderek artan makademya fındığında da Çin karşımıza çıkıyor. Lüks sayılan bu kuruyemiş türü yine devlet politikaları sayesinde 90’lı yıllarda üretilmeye başlandı. Dünyada yüzde 3 gibi küçük bir paya sahipken 2016-2024 yılları arasında bu sayı yüzde 20’lere yükseldi. Öyle ki 2023 Avustralya’yı ikinci büyük üretici koltuğundan indirmeyi başardı.

Üretim yöntemleri nedeniyle tartışmalı bir ürün olmakla birlikte Fransız mutfağının lüks lezzetlerinden kaz ciğeri masasında da varım diyor Çin. Yılda binlerce ton üretimiyle küresel pazarın yaklaşık yüzde 30’unu elinde tutuyor.

Çin’in bu başarısında elbette geniş coğrafyaya yayılmasının hava koşullarına etkisi bir avantaj Sıvı altın olarak anılan zeytinyağı denince akla son gelecek ülkelerden biri ama bol güneş alan Gansu bölgesinde zeytinyağı üretimi giderek artıyor.

Çin’in bu başarısı lüks gıda pazarında rakipleri tarafından “kıskanılıyor” gibi görünüyor. Öyle ya küresel çapta 500 milyar dolar olduğu tahmin edilen bir pazardan söz ediyoruz. Avrupa’da balıkçılığın geliştirilmesi için çalışan organizasyon Eurofish International İtalyan havyarının “seri üretim” Çin havyarından çok daha üstün olduğu görüşünde. Fransız trüf üreticileri ürünlerinin koku kalifikasyonu için lobi yapmaya başladı bile.