FED KARŞILIKSIZ PARA BASIP ŞAŞIRTIYOR

MURAT EMEN-ELEN&EMEN
Haftanın Ekonomik Görünümü 23-28 Eylül 2013
İSTANBUL - The Economist Dergisi’nin kapağında yer alan “Batı gücünü kaybetti” (The weakened West) başlığı ve bir bacağı sarılı, takma dişleri kavanoz içinde zavallı bir aslan fotoğrafı dikkati çekti. Bu fotoğrafta Avrupa denilmeyişinin arkasında Amerika’nın da yattığını gösteriyor. Ekonomik sıkıntılardan kurtulamayan bir zamanların kükreyen aslanının Uzakdoğu’nun devlerine teslim olduğunu gösteren fotoğraf gerçekten manidardı. Nitekim çırpınış içindeki FED’in dünya piyasalarını allak bullak eden girişimleri, gücünü kaybeden ve zayıflayan aslanın yaşam çırpınışları olarak görülüyor.

BERNANKE SANKİ DÜNYA İLE DALGA GEÇİYOR
Bernanke'nin ne yapmak istediğini anlamak mümkün değil. Sanki dünya ile dalga geçiyor. Bu sefer herkesi şaşırttı. Kimse tahvil alımına devam kararını beklemiyordu. Ama hayret 8-1 oyla devam kararı çıktı. Durum II.Dünya harbinin Almanya'sına döndü. Harp sırasında günlük enflasyon o kadar hızlı yükseliyormuş ki, Almanya Merkez Bankasından yeni basılan Alman Markları kamyon kamyon bankalara taşınırmış. FED'in karşılıksız bastığı dolarlar Almanya kadar olmasa da 4 trilyonu buldu. Basmaya devam kararı gelince insan ister istemez afallıyor.

Bu para piyasalarındaki tatlı bahar ne kadar devam eder acaba diye düşünürken “FED Baharı kısa sürdü haberleri” geldi. Arkasından da St.Louis FED Başkanı James Ballard'ın ortalığı karıştıran beyanatı geldi. FED politikası ekim ayında değişebilir diyen Ballard, ortalığı tekrar karıştırdı. Dolar ve borsalar geri geldi. Piyasalar bir taraftan da Almanya seçimlerinin sonucuna odaklanıp yavaşladılar. Her ne kadar Merkel'in alacağı kesin olsada yatırımcılar bu durumu kağıt üzerinde görmek istiyorlar.

Bize gelince FED ile birlikte piyasalar birden bahara döndü. Borsa aldı başını gitti. 80.000 seviyelerini geçti ama arkasından yavaş yavaş temkinli bir duruş sergileyerek 77.884 seviyelerine oturdu. Dolar da aşağılara geldi. Sonra 1.9770 ile kapandı.Faizler biraz geriledi. Hemen Başçı'nın 1.92 konusunda doğru tahmin yaptığı konuşulmaya başlanmıştı. Benim hatırladığım Sn. Başçı yılsonu için 1.92 demişti. Bence daha çok vakit var yılbaşına. Herşey düğmeye basmaya bağlı. Gerçekten düğmeye basılmakla beraber gerileyen doların tekrar yükselmesini beklemek normal sayılabilir.

Türkiye'nin cari açık sorunu devam ediyor. Beraberinde dış güven meselesini gündeme getiriyor. Reservler eriyor. Cari açığın ithalat bacağında biraz daralmak lazım. Yeni tedbirler gerekiyor. Görünen köy klavuz istemez derler. Bu durumu en güzel ifade eden Sanayi Bakanı Çağlayan olmuş. Diyor ki Sn. Bakan “FED'e şaşıranlara şaşıyorum. Bunlar çok büyük sürprizler gibi değerlendiriliyor. Halbuki FED eninde sonunda piyasaya verdiğim parayı ben geri çekeceğim. Ama bugün olmaz, yarın olur” diyor.

Siyasi havadan bahsedecek olursa, Suriye konusu kimyasala bağlı olarak gevşedi. İçerde Mart 2014 tarihinde yapılacak olan yerel seçimler var. Henüz büyük metropolitanların adayları belli değil. AKP'den Topbaş aday olduğunu resmen ilan etti. Sarıgül'e tekrar çağrı yapıldı dilekçesini versin diye. Ankara için CHP'den Muharrem İnce'nin adı geçiyor. Gökçek'in karşısına İnce çıkacak gözüküyor. İzmir için Binali Yıldırım istemiyor. Ancak Erdoğan diretiyor gözüküyor. Şimdilik durumlar böyle.

AMERİKA DOSYASI

Beyaz Saray FED Başkan adaylığı için Yellen Sinyali veriyor

Beyaz Saray, ABD Başkanı Barack Obama'nın Fed'in bir sonraki başkanı olarak Janet Yellen'ı aday göstermeye yakın olduğu sinyalini verdi. Konuya yakın kaynaklar yönetimdeki yetkililerin, Senato'daki yetkililer ile Fed'in yeni başkanlığı için aday süreci konusunda görüşmelere başladığını ifade ediyor. İki Demokrat yetkili bu görüşmelerden en az ikisinde Yellen'ın isminin geçtiğini belirtiyor. Beyaz Saray içerisinden bir yetkili de Fed'in Başkan Yardımcısı Yellen'ın muhtemel adaylar içerisinde ilk sırada geldiğini doğruladı.Telaffuz edilen ikinci isim Eski FED Başkan yardımcılarından Donald Kohn. Her ikisininde Bernanke destekçisi olduğu biliniyor.

BUFFET : BERNANKE YERİNDE KALMALI
Son günlerde gündeme Warren Buffet'ın önerisi düştü. Buffet, Bernanke'nin yerinde kalmasını istiyor. Buffett, "5 yıldır devam eden finansal panikte Bernanke olağanüstü bir iş başardı" dedi.

Yatırım şirketi Berkshire Hathaway Başkanı Warren Buffett

ABD Başkanı Barack Obama bu yaz başında yaptığı açıklamada Bernanke'nin görevini sürdürmek istemediği yönünde sinyal vermişti. Ancak Bernanke'nin yerine geçebilecek muhtemel adaylar içerisinde ilk sırada yer alan Larry Summers, Demokratların muhalefeti ile karşılaştığından yarıştan çekildi. Şimdi ise Fed Başkan Yardımcısı Janet Yellen favori görünüyor.
FOMC'nin Çarşamba günü tahvil alım miktarında değişikliğe gitmemesi de çoğu kişi tarafından Yellen'ın Fed'in politikaları üzerinde şimdiden etkisini çok fazla hissettirdiği şeklinde yorumlanmıştı.
"Yellen'ı tanımıyorum… Bernanke'yi ise tanıyorum" diyen Buffett, Fed'in tahvil alımları yolu ile piyasalara akıttığı trilyonlarca doları geri çekmek için ustalık ile işlenmesi gereken bir görev ile karşı karşıya olduğunu bu nedenle Bernanke'ye başladığı oyunu bitirme şansı tanınması gerektiğini söyledi.
Fed'in üçüncü parasal genişlemesinin "hala işini tamamlayamadığını" da sözlerine ekleyen Buffett, ekonominin "yavaşça ilerlediğine" dikkat çekti.

Bloomberg News

Fed Başkan Yardımcısı Janet Yellen

Obama yönetiminin Kongre üyeleri ile görüşmelere başlaması daha önce muhtemel adaylar içerisinde ilk sırada gösterilen ABD Hazinesi eski bakanı Lawrence Summers'ın yarışmadan çekilmesi üzerinden üç gün geçmesi ardından geldi. Bu da Obama'nın adayını seçmeye yakın olduğunu gösteriyor. Summers'ın çekilmesi ardından Yellen hızla muhtemel adaylar içerisinde ilk sıraya yükselmişti.

Şu anki başkan Ben Bernanke'nin görev süresi 31 Ocak 2014'te sonra eriyor.

Ben S. Bernanke Chairman
Janet L. Yellen Vice Chair

Members of the Board
Daniel K. Tarullo
Jeremy C. Stein
Sarah Bloom Raskin

Başkanlık için aday gösterilecek kişinin 22 üyesi bulunan Senato'nun Bankacılık Komisyonu'ndan onay alması gerekiyor. Demokratların burada iki oy fazlası bulunuyor. Ayrıca birçok Demokrat halihazırda Yellen'a desteklerini açıklamış durumda. Ancak Cumhuriyetçiler gösterilecek aday karşısında ortak hareket ederse Yönetim, tek bir Demokratın fire vermesini dahi telafi edemeyebilir.
Beyaz Saray ve Demokratlar arasında Summers konusunda yaşanan tartışma nedeniyle Cumhuriyetçiler şu ana kadar sürece çok fazla müdahil olmamıştı. Summers'ın adaylık ihtimali bazı Demokratların karşı çıkması nedeni ile ortadan kalktı.
Yellen'ın muhtemel adaylar arasında ilk sıraya yükselmesi ve Beyaz Saray'ın Kongre ile temasa geçmesi Bernanke'nin yerine geçecek kişinin belirlenmesi sürecinin inişli çıkışlı durumunu da yansıtıyor. Bazı uzmanlar Yellen'ın adaylık konusunda şanlı olduğunu söylemiş ancak Yellen yakın çevresine Ağustos ayında Summers'ın güçlü bir muhtemel aday olarak devreye girmesi nedeni ile kendisinin şansının azaldığını söylemişti.
Daha önce San Francisco Fed Başkanlığı yapmış olan Brown Universitesi ve Harvard diplomalı Yellen 2010 yılında Fed'in başkan yardımcılığı görevine getirildi.

AVRUPA DOSYASI

MERKEL ZAFERE DOĞRU

2005'denberi Başbakan

Bu satırlar okunurken Almanya seçimleri belli olmuş olacak. Şansölye Merkel bizce gene favori. Şansölye'nin liderliğini yaptığı partiler CDU/CSU önde gidiyor. Sosyal Demokratlar SPD ise oylarını artırıyor. Ufukta gene koalisyon gözüküyor.Merkel'in şimdiki ortağı Hür Demokrat Parti baraja takılırsa yeni bir ortak gerekecek.

ANGELA MERKEL KİMİ SEÇECEK?
Rusya’nın Sesi sitesinin haberi Almanya’da Angela Merkel’in seçimleri kazanmasıyla ilgili şu haber yer alıyor.
22 Eylül’de Almanya’da yapılan genel seçimlerin ilk sonuçları Almanya’yı yeni iktidar koalisyonunun kurulması ile ilgili gergin görüşmelerin beklediğini gösteriyor. Hem de şimdiki başbakan Angela Merkel’in teorik olarak iktidarı kaybetme olasılığı bile var.
Almanya’da yapılan Federal Meclis seçimlerini Angela Merkel kazandı. Ön verilere göre Merkel’in liderliğindeki Hıristiyan Demokrat Birliği (HDB) yüzde 41,5 oy aldı. 2009 yılında HDB yüzde 33,8 almıştı, koalisyonun aldığı oy son yirmi yılda gösterdiği en iyi sonuçtur. Almanya Başbakanı şimdiki seçimlerin sonucu ‘süper bir sonuç’ olarak değerlendirdi. Ancak buna rağmen seçimleri kazanan Angela Merkel yeni iktidar koalisyonunu kuramaması halinde aslında kaybetmiş olabilir. Çünkü onun eski partneri Hür Demokratik Parti sadece yüzde 4,8 oy almakla tarihinde en yıkıcı yenilgiye uğramış oldu ve Almanya Federal Meclisi’ne giremedi. Ve şimdi Angela Merkel koalisyon kurmak için solculardan ya ‘Yeşiller’ ya da en büyük karşıtı sosyal demokratlar ile anlaşmak zorunda kalacak.

Peki, bugün itibariyle olanaklı seçenekler nedir? Birinci seçenek – HDB’nin yüzde 25,7 oy alan Almanya Sosyal Demokrat Partisi ile ‘büyük koalisyon’ olarak adlandırılan koalisyon kurması. Bu seçeneğin gerçekleştirilmesi için Merkel’in Sosyal Demokrat Partisi lideri Peer Steinbrück ile anlaşması gerekiyor. Bu seçeneğin asıl sorunu iki politikacı arasındaki pek iyi olmıyan ilişkiler, seçim öncesi tartışmalar sırasında onlar çok defa kavga etmiştiler. Ayrıca Almanya’nın tek bir Başbakanı olduğu için seçimlerin sonuçlarına göre ‘büyük koalisyon’un kurulması halinde bu koltuğa seçimleri kazanan Merkel oturacak. Bu yüzden Steinbrück zayıf iktidar koalisyonu varken ana muhalif rolünü tercih edebilir.

‘Büyük Koalisyon’un kurulmaması halinde seçimlerde en çok oy alan partiler kendisine küçük partnerler arayacak. HDB için bu partner olarak her şeyden önce Yeşiller, Sosyal Demokrat Partisi için yine Yeşiller ile Solcular tahmin ediliyor. Bu partilerin yapılan seçimlerde gösterdiği sonuçlar şudur: ‘Yeşiller’ yüzde 8,3, Sol Parti ise yüzde 8,6 oy aldı. Böylece hem HDB+Yeşiller hem de sol koalisyon teorik olarak mecliste çoğunluğu oluşturabilir, gerçi bu çoğunluk çok kırılgan olur. Ama büyük bir ihtimalle şimdiki başbakan görevini yürütmeye devam edecek.

Hem Merkel hem de Steinbrück şimdilik her hangi bir tahmin yapmadı. Sosyal demokrat Partisi lideri diplomatik bir şekilde ‘Top sahanın Merkel yarısında bulunuyor. Çoğunluğu oluşturma vazifesi ondadır’ ifadesini kullandı. Merkel ise ‘ne yapacağımızı söylemek için fazla erken’ olduğunu düşünüyor. Berliner Zeitung gazetesinin ifadesine göre ‘Sayın Başbakan ortağı arıyor’. Öbür taraftan Die Zeit gazetesi, hem HDB-Sosyal Demokrat Partisi’nden oluşan büyük koalisyon hem de HDB’nin Yeşiller ile koalisyonunun şimdiki başbakan için pek ‘rahat’ olmadığını yazıyor. Görünüşe göre Merkel şu an ‘rahatlığı’ düşünecek halde değil. Başbakan koltuğundan olmadığı halde durumu pek sağlam değil.

MERKEL AB'Yİ AYAKTA TUTAN LİDER
Merkel AB'yi yürüten, ayakta tutan lider vasfını koruyor. Herkes Merkel'in bu vasfı konusunda hem fikir.rahat çalışabileceği bir koalisyon kuracağı kanaatini taşıyor.Seçimlerden zaferle ve güçlenerek çıkması halinde piyasalar FED sonrası mutluluklarını katmerleştirecekler.

JP MORGAN BİR ÇALIŞANIN HATASI YÜZÜNDEN 920 MİLYON CEZA ÖDEYECEK
JP Morgan Chase Bankası Londralı Balina” diye anılan işlemcisinin sebep olduğu 6.2
milyarlık zarar için açılan soruşturmada 920 milyon dolar ceza ödemeyi kabul etti.

PİYASALAR
FED sonrası gazetelere bakıyorum. Her tarafta zafer çığlıkları.”borsa çıldırdı””piyasalar çoştu” haberlerinin yarattığı bir sarhoşluk yaşanırken Dünya Gazetesi'nde İsmet Özkül yazısının başlığını”Ortada bayram yapacak bir durum yok” diyerek bayram edenlerin keyfine limon sıkmış. Ama haklı. Gerçekten Sn. Özkul bunda yerden göge haklı. FED bu para benim bugün olmasa yarın bunu geri alacağım” diyor. Nitekim ortalık ikinci gün duruldu. St.Louis FED Başkanı Ballard Ekim'de herşey değişebilir dedi. Borsa temkinli bir tavırla geri geldi ve haftayı 77binlerde kapattı. Ayrıca Almanya seçimleri bekleniyor.

Borsa
FED kararı gelişmekte olan ülkeler dahil dünya borsalarında risk iştahını güçlendirirken, Borsa İstanbul 80.000 puanı aşarak Haziran ayından buyana en yüksek seviyesini gördü. Gelişmekte olan piyasalar içinde en hızlı yükselişi bizimki gösterdi. İkinci günün temkinli duruşuna o da ayak uydurdu ve geriledi. Hafta 77.884 ile kapandı. Merkel başarı ile seçimlerden çıkarsa ki ben tahmin ediyorum, borsamız 82.500'leri bir süre için görebilir.

Faiz
FED kararı ve ABD tahvillerinde faiz düşüsü ile piyasalarda hareket başladı Derhal TL kaĞğıtlara sirayet ederek faiz düşüsü yaşandı. Gösterge faiz %8'in altına indi. Faiz bu civarlarda dolaşacaktır. Ancak işlem hacımlerında düşme görülecektir.

Dolar
Önceki haftalarda 2'nin üzerinde dolaşan dolar FED kararı ile 1.95'e kadar geriledi. Sonra 1.9770 oldu.Eğer FED varlık alımını azaltma kararını ocak 2014'te alacak olursa piyasalarda hareketlilik devam edecektir. Yok Ballard'ın dediği gibi Ekim'de düğmeye basılırsa herşey tekrar yukarı doğru gidebilir.
Esenlikle Kalın.