DÜNYANIN EN ÖNEMLİ SORUNU İŞSİZLİK

MURAT EMEN-EMEN&EMEN
Haftanın Ekonomik Görünümü 13-21 Nisan 2014
İSTANBUL-Dünyayı sarsan ekonomik kriz arkasından iş dünyasında meydana gelen çöküntülerin faturası sonunda çalışanlara çıktı. İşyerleri kapandı. İşten çıkarılanlar oldu. Ülkelerin alım satım gücü ortadan kayboldu ve dünyanın en önemli sorunu olan işsizlik yüzünden yeni kaoslar ortaya çıktı. Avrupa Birliği’nin önemli ülkeleri İtalya, Yunanistan, İspanya gibi Akdeniz çanağındaki ülkelerde işsizlik sorunu yüzünden halk sokaklara döküldü. Bu kaynama giderek artarken dünyanın en önemli sorunu olan işsizlik bütün kıtalara yayıldı ve en gelişmiş ülkelerde bile en önemli sorun haline geldi.
Amerika’dan Avrupa’ya Asya’dan Afrika’ya dünyanın her ülkesinde işsizlik sorunu yaşanıyor. ABD gibi en gelişmiş bir batı ülkesinde bile %6.5 işsizlik oranı var. Devletin ve Özel sektörün yeni iş ve istihdam imkânları, yeni çalışma alanları yaratması gerekir. Dünyanın önemli bir kısmında kendini gösteren açlığın nedeni iş imkânlarının olmamasıdır. Birleşmiş Milletler ve dünyanın önde gelen sivil toplum kuruluşları bu konuda üzerlerine düşeni yapmalıdırlar.



Bu arada La Repuplica gazetesinin yazdığına göre İtalyan fabrika işçileri bir yılda üç ay tatil isteyince devlet bakanı "Dolce Vita" (Tatlı Hayat) tanımlaması yaptı.

TÜRKİYE DOSYASI

Alışmadığımız derecede sakin günlerin içindeyiz. Erdoğan yorgunluk çıkarıyor anlaşılan. Henüz cunhurbaşkanlığı yarışı konusunda ortalık sütliman. Ekonomiden konuşabileceğimiz günleri çindeyiz.
Geçtiğimiz hafta FED tutanakları açıklanmıştı. Onun yarattığı güvercin havası ile gelişmiş ülkeler tekrar eski parlak günlerine kavuştular. Biz de ülke olarak aynı havayı yaşıyoruz. Borsa yükseliyor. Dolar düşüyor. Faizlerde giderek gevşeme var.. Merkezin karşılıklara faiz vereceğini açıklaması piyasayı kamçıladı diyebiliriz. Seçim sonuçları da istikrara işaret etti. Haftanın tek menfi olayı Moddy’s görünümü durağandan negatife çevirmesi oldu.Görünümü negatif’e çevirdi ama tahvil notuna dokunmadı.Piyasalara menfi bir etkisinin olacağını zannetmiyorum. Sadece endeksin yükseliş hızını biraz kesebilir ama durduramaz.

Önümüze bakacak olursak;
Gelişmekte olan ülkeler arasında, Türkiye büyümesi diğerlerine göre daha düşük enflasyonu daha yüksek, cari dengesi daha bozuk bir ülke durumundadır. Bu bakımdan onlar kadar istikrarlı olamıyor.



Bu hafta fazla bir değişiklik beklenmiyor. İpler FED ve TCMB’nin elinde. Merkezin Başbakan istedi diye bu ortamda faiz indireceğini zannetmiyoruz. Başbakan büyüme yanlısı olduğu için düşük faiz ve hareket beklemektedir.Ancak enflasyonun dokuza yakın olduğu bir ortamda faiz indirimi yanlış bir davranış olur. Tasarruf sahibine reel faiz vermeniz gerekmektedir.
Tasarruf mevduat faizleri yüksek olunca Merkez kendi faizini fazla düşüremez. Enflasyonun düşmesi beklenecektir. Tahminimiz dışarıdan para akmaya devam edeceği için dolar/TL bu hafta 2.10’un altına inebilir.Devlet tahvil faizleri tek haneli de devam edecektir. Ama doların daha uzun vadede yılın son çeyreğinde ciddi yükseliş yaşayacağını söylemek mümkün. Neden derseniz FED varlık alımı o tarihte bitecek. Bir süre faiz artırmak için beklenecek. Ondan sonra dolarlar yuvaya dönecek.
Şimdilerde üzerinde spekülasyon yapılan nokta, faizlerin ne zaman artırılacağı? Yellen 2015 nisan ayını işaret etti. Başkaları ikinci yarıyı gösterdi. O tarihlere kadar gelişmekte olan ülkelerin sancısı devam edecek.Sonra ne olur? Bizlerde faizler öyle bir yükselir ki dolarlar tekrar bize geri döner.
Borsa da ara realizasyonlara rağmen endeks 75.000’lere ulaşacaktır. Başka bir bakış açısından bakarsak, bu durumda pozisyon boşaltmak veya azaltmak da düşünülebilir.
Bizim gibi ülkelerde siyasi istikrarı uzun solukla yaşamak mümkün olmadığından kesiklikler mutlaka olacaktır.

Moody’s görünümü negatif yaptı.

Derecelendirme Kuruluşu Moddy’s Türkiye’nin görünümünü durağandan negatife çevirdi. Bunun iki nedeni var. Birincisi politik riskin veya siyasi bilinmezliğin yarattığı baskdır. İkincisi düşük küresel likidite ve gerekli reformların bu ortamda yapılmasının zorluğu olarak belirtildi.



Piyasa uzmanları Moody's tarafından görünümün durağandan negatife indirilmesine şaşırılmaması gerektiği görüşünde birleşiyor. Zaten bekleniyordu dediler. Bir diğer ortak görüş ise piyasanın bu karara tepkisinin uzun süreli olmayacağı yönündedir. Moody's tarafından Türkiye'nin kredi notu Baa3 seviyesinde tutuldu. Bu konuda düşük kamu borçlanması ve dengeli bütçeye atıf yapıldı.

Dış Ticarette açık verilen ülke sayısı artıyor

Dış ticarette fazla verilen ülke sayısı düşerken, açık verilen ülke sayısı artıyor. Dünya gazetesinin haberine göre, Türkiye’nin milyar dolarlık ihracat yaptığı bazı büyük pazarlarda dikkat çekici düşmeler var.



Türkiye 2008 yılında, serbest bölgeler, ticaret merkezleri dahil 214 ülkeye ihracat yapmış, 2013’te ihracat yapılan ülke-bölge sayısı 217. Ancak bu beş yıllık dönemde ihracat yapılan Pazar sayısındaki 3artışla açıklanamayacak gelişmeler var. Açık verilen ülke sayısı artıyor. Çok yüksek sayılar söz konusu değil. Ancak bizim gibi ihracatta iddialı bir ülke için trendin düzgün olmadığını gösteriyor. Beş yıl önce Türkiye ihracat yaptığı ülkelerden 141’iile fazla veriyordu. 2013 yılında fazla verdiği ülke sayısı 132’ye düştü. Açık verilen ülke sayısı da 2008- 2013 döneminde 70’den 82’ye çıktı.
Olumsuz giden pazarlar konusunda daha dikkatli olmak durumundayız. İşviçre, BAE ve G.Afrika üzerinde durulması gereken ülkeler.Ne oldu da buralarda düşüş yaşanıyor? Katar, İtalya ve Suudi Arabistan’da da düşme var.
İsviçre ile 3.9milyar dolara çıkmış ihracatımız ne oldu da bir milyara gerilemiş. Aynı dönemde BAE 8 milyardan 5 milyara gerilemiş. Muhtemelen altın ticaretinin etkisi var diyebiliriz. Bu arada ortadoğu’da da nazik ilişkiler ve uyguladığımız herkesle düşman politikası yüzünden de kayıplar var.

KÖRFEZİN DEVLERİ İSTANBUL’DA YATIRIM ZİRVESİNDE
Bu tip toplantılara eskiden yani1980’lerde Özal ile başlayan evrede hep katılırdım. Bu tip toplantılardan ülke için çok şey beklerdim. Önemli iş adamları ile tanışma imkanı olurdu. Gerçekten bazıları birşeyler yapmak için geliyor. Çoğuda İstanbul’u gezmek, kaçamak yapmak için buradalar. Son zamanlarda bu konuda da siyasal gruplaşmalar olunca onlarında tadı kaçtı.
Kimi organizasyonları Odalar Birliği düzenliyor.Kimini Cemaate yakın organizatörler. Hatta benim de katıldığım bir tanesinin geri plandaki düzenleyicisi meğer Ağaoğlu İnşaat imiş. Herşey onun üzerine dönünce anladık tabii. Misafirlerini şantiyelerine götürdüler. Gayet iyi ağırladılar. Muhakkak netice almışlardır Arap dünyasından gelen insanlara nutuk değil, eğlence, ağırlama daha önemli.




Geçtiğimiz hafta İstanbul’da gene böyle bir “Uluslar arası Yatırım Zirvesi” vardı . Enerji ve inşaat konuları masaya yatırıldı. Katar, Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt başta olmak üzere Körfez sermayesinin ilgi gösterdiği zirvede Maliye Bakanı Mehmet Şimşek açılış konuşmasını yaptı.
Bakan ülkede istikrarın tekrar sağlandığını “2003-2007 dönemlerinde %7’lik büyüme ortaya koyan Türkiye’nin son birkaç yıldır büyümesini orta vadeye teksif ettiğini belirterek, Türkiye’nin uzun vadeli planları hala güçlü” Enerji fiyatlarının yakın vadede %20-30 düşeceğini tahmin eden Bakan “ Bu durum ülkenin hikayesini daha cazip hale getirecek” dedi. Ülke ekonomisinin giderek rayına oturduğunu belirten Bakan, bankalarımızın sağlam, özel sektörün 63’ünün döviz cinsinden borcu yok. %25’inin döviz geliri var, sadece %12’sinin döviz borcu bulunduğunu ve devlet bütçesinin çok sağlam olduğunu söyledi.
Toplantıya ikili görüşmelerle devam edildi.

AVRUPA DOSYASI

AB’den trilyonluk parasal genişleme

Avrupa Merkez Bankası(ECB), ayda 80 milyar euroluk tahvil alımı için ön hazırlık yapıyor. Son günlerde parasal genişleme (QE) sinyallerini kuvvetlendiren bankanın, uzun süredir mücadele ettiği düşük enflasyonu 0.2 puan bile yükseltebilmek için bir trilyon euroluk tahvil alımı yapma hazırlığında olduğu basına sızdı.



Euro bölgesi politika yapıcıları ayda 80 milyar ve yılda 1 trilyon euroluk varlık alımı yaparak enflasyonu 2016 yılında 0.2-0.8 aralığında artırmayı planlıyorlar. Draghi’nin düşük enflasyonla mücadele sürecinde varlık alımına yönelme stratejisi öne çıkacak gözüküyor. Eğer ECB bu şekilde devam ederse enflasyonu %1.5’lara çekebilecektir.
Yunanistan başarılı bir tahvil ihracı yaptı
Battı dediğimiz Yunanistan kemer sıkma politikasının gereklerini yerine getirerek borçlarının %60’nıkapattı. Ekonomisini tekrar yoluna sokan Yunanistan geçtiğimiz hafta 4.90 ‘dan başarılı bir tahvil satışı yaptı. 5-5.25 olarak öngördüğü satışta faizin 4.90 olması büyük başarı kabul ediliyor. Sıkıntılı günler yaşayan ülke sonunda ödülünü aldı deniliyor.

UZAKDOĞU DOSYASI

Çin’in ihracatında sürpriz düşüş

Çin ekonomisinin yavaşladığına dair endişeler, açıklanan dış ticaret verileriyle pekişti. Çin Gümrük ofisinin açıkladığı verilere göre, ihracat Mart ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 6,6 geriledi.



Piyasa beklentisi Çin'in Mart ayı ihracatında yüzde 4 civarında artış olacağı yönündeydi. Böylece, Çin’in ihracatı üst üste iki ay gerilemiş oldu. Şubat ayında yüzde 18,1’lik düşüş yaşanmıştı.
İthalat ise, Mart ayında yüzde 11,3 düşerek iç tüketimin de azaldığına işaret etti. Böylece Çin ekonomisi Mart ayını 7,7 milyar dolarlık dış ticaret fazlasıyla tamamlamış oldu. Çin’in bu ithalattaki düşüşü özellikle Almanya’yı yakından ilgilendiriyor.
Reuters’a konuşan ANZ Bank’ın Çin Ekonomisti Zhou Hao, ihracattaki düşüşün kısmen geçen yıl beklenmedik ölçüde yüksek gelen ihracat rakamlarına bağlı olduğunu söyledi. Zhou, mevsimsel etkilerden arındırıldığında tablonun görece daha olumlu olduğunu ifade etti.
Ekonomide yavaşlama
Çin ekonomi yönetimi bir süredir ülkedeki aşırı hızlı borçlanmanın önüne geçebilmek için ekonomiyi yavaşlatmaya çalışıyor. Böylelikle büyümenin daha dengeli bir zemine oturtulması hedefleniyor.
IMF’nin bu hafta açıklanan Dünya Ekonomik Görünümü raporunda, reformların devam etmesiyle ekonomik büyümenin 2014’te yüzde 7,5’e gerileyeceği öngörülmüştü.
Ancak açıklanan verilerin beklenenden kötü gelmesi, piyasalarda yavaşlamanın istenenden fazla olabileceği yönünde endişeleri doğurdu. Bu endişelere cevap vermeye çalışan Çin hükümeti ise, geçen hafta altyapı yatırımı teşvikleri ve küçük işletmelere vergi indirimi gibi adımları devreye sokmaya hazırlandığını açıkladı.
Dünya, Çin’deki gelişmeleri çok yakından takip ediyor. 2008 yılındaki krizde büyük büyüme rakamları ile nasıl Çin tek başına dünyayı ayakta tuttu ise şimdide küçülen bir Çin’in yaratacağı tahribat merak ediliyor.

PİYASALAR

Borsa

FED tutanaklarının yarattığı olumlu hava bizde de seçim sonuçları ve TCMB’nin karşılıklara dair haberi ile borsa çoştu. Endeks yükselmeğe başladı. Kısa zamanda 73.150’lere tırmandı. Bu hafta da yükseliş devam edecektir. Ancak ara realizayonlarda sıkılıkla olacaktır. 75binlereulaşıldığında pozisyon boşaltma veya azaltma soz konusu olacaktır.

Faiz

Faizler tek haneliye döndü. On yıllık gösterge tahvil faizi 9.89, iki yıllık gösterge faiz 9.83 oldu. Piyasalar TCMB’den şimdilik bir faiz indirimi beklemiyor. Enflasyon yüksek. Para girişi devam edeceğinden hareket aşağı doğru.

Döviz

ABD Merkez Bankası doları zayıflattı

FED Tutanakları nedeniyle esen güvercin havası doları düşürdü. Dolar/TL 2.10’lar civarında dolaşıyor. Muhtemelen kısa vade de daha da düşecek. 1.95 bile öngörülebilir. Ama yılsonuna doğru özellikle üçüncü çeyrekte dolar alıp başını gidebilir. Bunu sadece ben söylemiyorum. Fikirlerine saygı duyduğum Maliye Bakanı’da aynı şeyleri söyledi. Tapering eylül de bitecek altı ay sonra ABD faizleri yükselecek. Bakarsınız o vakte kadar ECB’nin parasal genişlemesi -varlık alımı devreye girer. Böylece dünyanın dengesini kimse bozmaz veya bozmak istemez.
Esenlikle kalın.