DIŞARDA YEMEK, KIYAFET BÜTÇESİNİ GEÇTİ

İSTANBUL- Bütün sektörler bir yana, yemek sektörü diğer yana... Fiyatlama ve fiyat algısı o kadar bozuldu ki, nerede neyin fiyatı ne kadar olur, olmalı; hesap iyice şaştı. Bir tabak döner fiyatı, yıllarca giyilebilecek mont fiyatıyla aynı. Dışarıda 2 kişi yemek yemeye kalktığınızda ödeyeceğiniz para ise bir küçük ev aleti bedeline denk geliyor.
Türkiye’de dışarıda yemek yemek sosyal alışkanlık olmaktan çıkıp lüks tüketime dönüştü. Özellikle büyükşehirlerde 2 kişinin orta seviye bir restoranda akşam yemeği yemesi için ödemesi gereken tutar artık çoğu zaman 2.000 TL’nin altına düşmüyor. Ortalama bir mekânda kişi başı hesap 500 TL ile 1.500 TL arasında değişirken, toplam fatura 3.000 TL ile 4.000 TL seviyelerine kadar çıkabiliyor. Bazı restoranlarda bu rakam 5.000 TL’yi geçerek bir akşam yemeğini asgari ücretlinin haftalık harcama bütçesiyle yarışır hâle getiriyor.

Bu tabloyu çarpıcı kılan yalnızca rakamların büyüklüğü değil; aynı parayla yapılabilecek alternatif harcamalar. Bugün 2 kişilik bir akşam yemeğine ayrılan 2.000 TL ile 3.500 TL arasındaki bir bütçeyle orta segment bir mont, spor ayakkabı, kot pantolon ya da küçük ev aletleri almak mümkün. Bir başka ifadeyle, bir akşam yemeği artık yalnızca tüketilen bir öğün değil; dayanıklı tüketim mallarıyla kıyaslanabilen ciddi bir harcama kalemi hâline gelmiş durumda.

Bu değişimin boyutunu anlamak için geriye 2010 yılına bakmak yeterli... O dönemde dışarıda bir kişinin ortalama bir öğün yemek yemesi 10 TL ile 15 TL arasında değişiyordu. Bir başka hesapla bir asgari ücretli maaşıyla yaklaşık 60 öğün dışarıda yemek yiyebilirken, bugün aynı maaşla ortalama 30 öğün yemek alınabiliyor. Aynı yıllarda orta segment bir montun fiyatı yaklaşık 120 TL ile 180 TL seviyesindeydi.

Bu tabloya göre 2010 yılında bir mont almak için 8-12 öğün yemek yemekten vazgeçmek yeterliyken, bugün aynı montu almak için yalnızca 1-2 öğün dışarıda yememek yeterli oluyor. Son 10 yılda temel gıda fiyatları ortalama 10 kat artarken, menü fiyatları ise 20 kat artış gösterdi. Yine son 15 yılda yemek fiyatları, giyim ürünlerine kıyasla yaklaşık 3 ila 5 kat daha hızlı artmış durumda. Ekonomistler bu tabloyu, tüketim kalemleri arasındaki tarihsel fiyat dengesinin bozulması olarak yorumluyor.

MALİYETLER %40 MENÜ %300 ARTTI

Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli'nin haberine göre, restoran fiyatlarındaki sert artışın gerekçesi olarak sıklıkla gıda maliyetleri öne sürülse de resmî veriler bunu desteklemiyor. Türkiye İstatistik Kurumunun verilerine göre gıda ve alkolsüz içecek fiyatları son dönemde genel enflasyonun altında veya ona yakın seyrediyor. Bazı ürünlerde fiyat düşüşleri bile görülüyor. Uzmanlar, restoran maliyetlerinin %30-40 artmasına rağmen menü fiyatlarının %150-300 yükseldiğine dikkat çekiyor ve bu durumun fiyatlama fırsatçılığı tartışmasını güçlendirdiğini belirtiyor.

İŞLETMELER TALEBİ FIRSATA ÇEVİRİYOR

Pandemi sonrası tüketici alışkanlıkları ve fiyat algısındaki değişim, dışarıda yemeği daha pahalı bir deneyime dönüştürdü. Restoranlar artık yemekleri yalnızca bir ihtiyaç olarak değil, “premium bir deneyim” olarak sunuyor. Sosyologlar, yüksek fiyatlara rağmen tüketimin sürmesini, insanların küçük mutluluk alanlarını koruma refleksi ve sosyal medya etkisiyle açıklıyor. Bu talep yeme-içme sektöründe fırsatçılığı besliyor. Müşterinin artışı işletme sahibinde ‘menüye ne yazarsak satıyor” algısını güçlendiriyor.