DEVASA TAŞ TANRILARIN 2000 YILLIK BİR GİZEMİ KORUDUĞU YER

ADIYAMAN - Adıyaman ilinin üzerinde 2.000 metreden fazla yüksekliğe ulaşan Nemrut Dağı'nın yamaçları, zeytinliklerden çıplak kayalıklara doğru kayboluyor. Uzaktan bakıldığında, doğu Toros sıradağlarındaki diğer zirvelerden farksız görünüyor; ta ki devasa başları görünene kadar.
Zirveye yakın bir yerde, ciddi bir sıra halinde oturuyorlar: yüzyıllarca süren depremler, don ve güneşle yumuşamış, iri taş yüzler. Aşağıda, keçiler kuru otların arasında yol alırken, rüzgar manzarayı kasıp kavuruyor.
CNN muhabiri Daha şaşırtıcı olan ne, bilemiyorum: Türkiye'nin güneydoğusundaki en yüksek dağlardan birinin zirvesine yakın bir yerde bu devasa heykellerle karşılaşmak mı, yoksa bunların sonsuza dek kalacağına inanan birinin olması mı? Ama Kral Antiochus'un hayali buydu: Tanrıların arasında oturabileceği, gücünün taşa kazındığı ve ufukla sonsuz bir bakışma yarışına girdiği bir dağ inşa etmek.
I. Antiochus, Büyük İskender'in imparatorluğunun dağılmasının ardından Suriye'nin kuzeyinde ve Fırat Nehri kıyısında kısa bir süre gelişen Kommagene adlı bir devleti yönetti. Burası Yunan, Pers, Asur ve Ermeni geleneklerinin çarpıştığı bir yerdi.
Ölümünden sonra bile bölge üzerindeki etkisini sürdürmeyi uman Antiochus, Nemrut'ta, krallığını çevreleyen eşsiz mitolojiler mozaiğini temsil eden taş heykellerle çevrili bir mezar inşa ettirdi. Antiochus'un kendisi de bu heykellerin arasında oturarak ölümsüzlükle iç içe oldu.
Zaman ve doğanın başka planları vardı. Bugün heykeller başsız ve çatlak halde yatıyor, ancak yine de yerel halk tarafından "Tanrıların Tahtı" olarak bilinen dağın zirvesini gözetmeye devam ediyorlar.

ESKI BIR KRALLIK

Gün batımı, dağın ve manzaranın altın rengi ışıkla yıkandığı, Nemrut'u ziyaret etmek için popüler bir zamandır.
Sadece manzara bile, Güneydoğu Türkiye'ye uzanan muhteşem manzaralar ve güzel gün doğumu ve gün batımlarıyla tırmanmaya değer. Ancak buraya yaya olarak ya da dağın büyük bir bölümünü kıvrılarak geçen yoldan gelen ziyaretçilerin sürekli akışı, arkeolojik harikalar için burada bulunuyor.
Dağ zirvesinin izole konumu, Kommagene'nin zengin geçmişini ve bir krallığın yeni topraklar arayışını tanımlayan karmaşık savaşları ve antlaşmaları hayal etme olanağı sunuyor.
Nemrut'un zirvesine ulaşmak nispeten kolaydır. Ziyaretçiler yürüyüş yapabilirler, ancak yolun büyük bir kısmı arabayla veya rehberli turla ulaşılabilen bir karayoluyla da çıkılabilir.
Adıyaman'ın Kahta bölgesinden Nemrut Dağı Milli Parkı girişine kadar olan 50 dakikalık araba yolculuğu, bu deneyimin bir parçası. Yol boyunca, yol kenarında otlayan keçiler ve inekler, yüzyıllar boyunca muhtemelen çok az değişmiş pastoral manzaralar oluşturuyor.
Daha yukarıda, Roma mühendisliğinin bir harikası olan Septimius Severus Köprüsü hala Cendere Nehri'ni geçmektedir; Karakuş Tümülüsü ise Kommagene kraliyet ailesinin kadın üyelerini anarak krallığın günlük ve törensel yaşamına nadir bir bakış sunmaktadır.
Rota aynı zamanda eski kraliyet mabedi olan Arsemia kalıntılarının yanından da geçiyor. Kayalıklara oyulmuş olan bu yazıt, bölgede bulunan en uzun antik Yunan yazıtlarından biridir. Yazıt, "tanrıların tokalaşması"nı tasvir eden iyi korunmuş bir kabartmanın üzerinde yer almaktadır; bu kabartmada Kral I. Mithridates'in kahraman Herakles ile tokalaşması gösterilmektedir.
Son tırmanıştan hemen önce, her şeyi iyice izlemek için durup bir anlığına mola vermekte fayda var. Burada altın saatte güneş, antik krallığın üzerine çarpıcı bir ışık saçıyor.
Nemrut dağlarının eteklerinde yer alan Kahta çiftçi köyü, geçmişe dair bir başka kesit sunuyor; bu kez geçmiş hâlâ yaşıyor. Burada, taştan yapılmış iki katlı yapılar nesillerdir değişmeden kalmış. Alt kat koyun ve keçiler için depo ve barınak görevi görürken, üst kat bir aile evi olarak kullanılıyor. Çiftliğinde ziyaretçilere çay ikram eden Osman Aksoy, bu topluluğu "bölgenin tarihinin hayatta kalan bir mirası" olarak tanımlıyor.

ANITSAL HIRS

Nemrut zirvesinde, Kral I. Antiochus'un mezarını içerdiği düşünülen bir tümülüs bulunuyor. Dağın daha yukarısında, yol modern bir otoparka ve ziyaretçi merkezi de dahil olmak üzere tesislere ulaşıyor. İki bin yıl önce, en parlak döneminde, bu alan kutsal bir toplanma yeri veya kraliyet kompleksiydi ve ibadet edenler ve yetkililerle dolup taşardı.
10 euro (yaklaşık 12 dolar) giriş ücretini ödedikten sonra, ziyaretçiler zirve teraslarına ulaşmak için 25 dakikalık bir yürüyüşe daha çıkmak zorunda kalıyorlar. Özellikle gün doğumu ve gün batımı saatlerinde, yazın en sıcak günlerinde bile sağlam ayakkabılar ve sıcak giysiler önerilir. Tırmanış, yaklaşık 300 basamaklı, bazıları oldukça dik olan 500 metrelik bir yürüyüşü içeriyor.
Antik taş merdivende her yukarı adım atıldıkça hava inceliyor ve dünya aşağıda kaybolmaya başlıyor. Çok geçmeden, ezilmiş taşlardan oluşan devasa bir insan yapımı zirve -tümülüs- tüm ufka hakim oluyor.

NEMRUT'UN MUAZZAM HIRSI ORTAYA ÇIKIYOR.

Türkiye'nin modern sınırları şekillenmeden çok önce, Kommagene Krallığı burada gelişti; küçük ama zengin bu krallık, bölgenin geleneklerini kendine özgü bir şeyle harmanladı.
Nemrut'taki taş figürler çeşitli kültürlerin geleneklerini harmanlıyor; Zeus, Apollo ve Herakles Doğu sembolleri ve tarzıyla yeniden yorumlanırken, yerel bir bereket tanrıçası ve Antiochus'un kendisi de yer alıyor.
Bir zamanlar 15 metreden fazla yüksekliğe sahip olduğuna inanılan anıtlar, onun ölümsüzlüğünü güvence altına almak için tasarlanmıştı. Ancak Romalılar Kommagene'yi fethettikten sonra, kutsal alan doğanın etkisine terk edildi. Bugün, devrilmiş başlar, bir kralın sonsuz hırsının ürpertici bir hatırlatıcısı olarak duruyor.
Nemrut'un tepesindeki 50 metre yüksekliğindeki tümülüsün, Antiyohos'un son dinlenme yeri olduğuna inanılıyor, ancak Kral I. Antiyohos'un gizli mezarının gizemi, arkeologları bir asırdan fazla bir süredir şaşırtıyor.
Bölgede çalışan Alman mühendis Karl Sester, 1881'de ilk kez bu alanı Prusya Bilimler Akademisi'ne bildirdi. Daha sonra Amerikalı arkeolog Theresa Goell, on yıllarca dağın yamaçlarında tüneller kazarak bu odayı aradı, ancak asla bulamadı. Bazıları, karmaşık iç tasarımını Mısır piramitlerinin ustalığıyla karşılaştırıyor.
2006 yılında Ankara'daki Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Goell'in başlattığı çalışmaları modern teknolojiyi kullanarak, bölgeye zarar vermeden sürdürmek amacıyla yeni bir araştırma programı başlattı.
Lisanslı rehber Salih Abursu, “1987'den beri hiçbir kazı girişimi mümkün olmadı,” diyor. “Bu koruma, Kral Antiochus'un gizli odasının ve içindekilerin gizeminin bozulmadan kalmasını sağlıyor. Alanın en derin sırlarını mezar soyguncularından ve zamandan koruyor.”

KADERDE YAZILI

Dev bir kartal başı, göksel gücü temsil eder.

Günümüzde Nemrut, koruma altına alınmış bir milli park olup, ziyaretçiler için özenle restore edilmiş ve sağlamlaştırılmıştır. Bu restorasyon çalışmaları kapsamında, kırılgan taş heykelleri sert rüzgarlardan, kardan ve yaz sıcağından korumak için ince çatlaklara "nano kireç" enjekte edildi.
Zirvede, Doğu, Kuzey ve Batı olmak üzere üç teras, antik bir sahne gibi açılıyor. Kuzey Terası hiçbir zaman tamamlanmamış olsa da, Doğu Terası devasa tanrı heykelleri, atalar kabartmaları ve bir ritüel sunağının geçit töreni düzenini ortaya koyuyor. Beş ana figür öne çıkıyor: Zeus, Apollo, Herakles, Kommagene bereket tanrıçası ve Antiochus, dünyevi ve göksel gücün sembolleri olan bir aslan ve bir kartalla çevrelenmiş halde. Batı Terası'nda ise yüzyıllarca süren depremler ve erozyon, heykelleri dağılmış ve başsız bırakmış; devasa başları artık Türkiye'nin en ikonik imgeleri arasında yer alıyor.
Adıyaman Üniversitesi'nde akademisyen ve Nemrut arkeolojisi uzmanı olan Beste Tomay, batı terasında yıldızlar ve hilal ile işaretlenmiş bir aslanı tasvir eden kabartmanın son derece önemli olduğunu söylüyor.
"Bu taş levha, dünyanın bilinen en eski astrolojik takvimi olarak kabul ediliyor," diyor. Ayrıca Kral I. Antiochos'un tahta çıkış tarihini MÖ 7 Temmuz 62 olarak belirliyor.
Tahtların arkasına Yunanca olarak oyulmuş yazıtlar, 237 satırlık kraliyet fermanını ortaya koyuyor: Antiyohos'un ilahi soyuna, yasalarına ve gelecek nesillerin onu şölenler ve saygıyla kutlamasına dair arzusuna dair ayrıntılar.
Zirvenin altından bakıldığında manzara uçsuz bucaksız: her iki tarafta derin vadiler, kuzeyde yükselen Toros Dağları ve güneyde Fırat Nehri'ne doğru uzanan altın sarısı Mezopotamya ovaları.
Akşam çökerken, turistler devrilmiş tanrıların arasında toplanarak güneşin ufukta batışını izliyorlar. Şikago'dan bir arkadaşıyla birlikte gelen Julian Boschmann, "Derin antik mirası ve muhteşem manzarası bizi çok etkiledi," diyor.
Işık değişmeye başlıyor. Heykeller önce kırmızı, sonra kehribar renginde parlıyor, ardından batan güneşin ışığında soluyor. Dağ yeniden sessizliğe gömülürken, gölgeler taş yüzeylerin üzerine yayılıyor.