ATATÜRK'ÜN YÜZEN TANITIM FUARI: KARADENİZ VAPURU

İSTANBUL — Genç Türkiye Cumhuriyeti, 1926 yılında uluslararası tanıtım tarihine geçen bir projeyi hayata geçirdi. Yüzen sergiye dönüştürülen Karadeniz Vapuru, yerli ürünlerin dış pazarlara tanıtılması ve yeni ticari ilişkiler kurulması amacıyla denize açıldı.

Proje, 1925 yılında dönemin Ticaret Vekili Ali Cenani Bey tarafından gündeme getirildi. Mustafa Kemal Paşa’nın onayladığı girişim, Türkiye’nin üretim gücünü ve kültürünü yabancı ziyaretçilerle buluşturmayı hedefliyordu.

HALİÇ’TE BEYAZA BOYANARAK HAZIRLANDI

Sergi için görevlendirilen Karadeniz Vapuru, Haliç’te kapsamlı bir hazırlıktan geçirildi. Siyah gövdesi beyaza boyandı, iç mekânları sergi alanlarına dönüştürüldü. Hazırlıkları tamamlanan gemi, 12 Haziran 1926’da İstanbul’dan hareket etti.

Mustafa Kemal Paşa, 13 Haziran’da Mudanya’da gemiyi ziyaret ederek sergiyi inceledi. Sergileme düzenini beğenen Paşa, organizasyonu hazırlayanları takdir ve tebrik etti.

TÜRK ÜRÜNLERİ AVRUPA’NIN VİTRİNİNE TAŞINDI

Sergide Türkiye’nin farklı bölgelerinden getirilen tarım ürünleri, el sanatları ve imalat örnekleri yer aldı. Türk tütünleri, lokumlar ve işlemeli kehribarlar ziyaretçilerin ilgi gösterdiği ürünler arasında bulundu.

Tanıtımın ticarete dönüşmesi için satış ve bağlantı olanakları da düşünüldü. Türkiye İş Bankası, gemideki bankacılık hizmetleriyle organizasyona katıldı. Böylece ziyaretçilerin ürünleri tanımasının yanında ticari işlemlerin kolaylaştırılması da amaçlandı.

MÜZİK VE SANATLA KURULAN KÜLTÜR KÖPRÜSÜ

Geminin kaptanlığını Lütfi Bey üstlendi. Sanatçılar, gazeteciler ve farklı mesleklerden temsilciler yolculuğa katıldı. Gemide bulunan 47 kişilik Cumhurbaşkanlığı Orkestrası, tanıtımın kültürel ayağını oluşturdu. Seyyar Sergi, ürünlerin yanı sıra Cumhuriyet’in sanat hayatını da yabancı ziyaretçilerle buluşturdu.

86 GÜNLÜK YOLCULUKTA 65 BİN ZİYARETÇİ

Barselona, Londra, Amsterdam, Hamburg, Stockholm, Helsinki, Kopenhag, Anvers, Marsilya, Cenova ve Napoli, geminin uğradığı limanlar arasındaydı.

86 gün 22 saat süren yolculuğun ardından Karadeniz Vapuru, 5 Eylül 1926’da İstanbul’a döndü. Yaklaşık 65 bin kişinin gezdiği sergi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında ticaret, kültür ve uluslararası tanıtımı aynı projede buluşturan önemli girişimlerden biri olarak tarihe geçti.

KARADENIZ VAPURU, HURDAYA AYRILARAK SÖKÜLDÜ

Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla genç Türkiye Cumhuriyeti’ni dünyaya tanıtmak amacıyla "Yüzen Sergi" (Seyyâr Sergi) hâline getirilen Karadeniz Vapuru, tarihi misyonunu tamamladıktan sonra yoluna bir süre daha yolcu ve yük gemisi olarak devam etmiş, ardından hurdaya ayrılarak söküldü.



Karadeniz Vapuru'nun Tarihi Süreci ve Akıbeti

1905–1926 (Satın Alınması ve Tarihi Sefer): 1905 yılında Hollanda’da inşa edilen 4.765 grostonluk gemi, Türkiye tarafından satın alındı. 1926 yılında Atatürk'ün vizyonuyla Haliç Tersanesi'nde beyaza boyanıp içi modern sergi alanlarıyla donatıldı. 12 Haziran – 5 Eylül 1926 tarihleri arasında 86 gün süren ve 12 Avrupa ülkesinde 16 limanı kapsayan efsanevi tanıtım seferini ("Karadeniz Seyr-i Türkiye") gerçekleştirdi.

Sefer Sonrası Görevleri: Avrupa seyahatinden döndükten sonra eski asil görevine, yani Devlet Denizyolları bünyesinde yolcu ve yük taşımacılığına döndü. Türkiye kıyılarında yıllarca hizmet vermeyi sürdürdü.

1950'ler ve Sökülüşü: 1950'li yıllara gelindiğinde hem yaşlanması hem de Türk ticaret filosuna yeni ve modern gemilerin katılması nedeniyle 1951 yılında kadro dışı bırakıldı. Bir süre kızağa çekilip bağlandıktan sonra hurda olarak satıldı ve söküldü.

Günümüzde geminin kendisi fiziki olarak var olmasa da, bu tarihi proje belgesellere, kitaplara ve sergilere konu olarak Cumhuriyet tarihinin en yaratıcı ve vizyoner kamu diplomasisi adımlarından biri olarak anılmaktadır.