55 YILLIK GELENEK: CEVİZLİ AYRAN FESTİVALİ

Abdurrahman BÜYÜKKESKİN
AKSEKİ - Antalya’nın Akseki ilçesi Cevizli Mahallesi, yarım asrı aşan köklü bir geleneğe daha ev sahipliği yaptı. Cevizli Kültür ve Dayanışma Derneği ile Akseki Belediyesi iş birliğiyle organize edilen 55. Cevizli Ayran Festivali, büyük bir coşku ve katılım ile gerçekleşti.

Başta Antalya merkez, Alanya ve Manavgat olmak üzere farklı bölgelerde yaşayan binlerce Cevizlili, sıla-i rahim yaparak memleketlerinde buluştu. Renkli görüntülere sahne olan festival boyunca konuklara meşhur geleneksel yayık ayranı ikram edildi.

Siyaset ve Yerel Yönetim Festivalde Buluştu

Geniş bir katılımla kutlanan festival coşkusuna siyaset ve yerel yönetim dünyası da ortak oldu. Etkinliğe Antalya Milletvekilleri Aykut Kaya, Mustafa Erdem, Av. Aliye Coşar ve Akseki Belediye Başkanı İlkay Akça katılarak vatandaşa destek verdi.

"Ayran, Yörük-Türkmen Kültürünün Vazgeçilmezidir"

Festivalde konuşan Akseki Belediye Başkanı İlkay Akça, Cevizli Ayran Festivali’nin bölgede yarım asrı deviren dev bir gelenek olduğuna dikkat çekti. Ayranın sadece bir içecek değil, aynı zamanda kültürel bir miras olduğunu vurgulayan Başkan Akça:

"Bu yıl 55’incisini kutladığımız Cevizli Ayran Festivali, Toroslar’daki Yörük-Türkmen yaşamının en canlı parçasıdır. Geleneklerimizi yaşatmak ve geleceğe taşımak bizim borcumuz. Buradan çocuklarımıza ve gençlerimize sesleniyorum; sağlığa zararlı gazlı içecekler yerine, Yörük yaşamının ve kültürümüzün vazgeçilmezi olan şifalı yayık ayranımızı tüketelim" dedi.

Yarım asırlık gelenek, festival alanındaki renkli etkinlikler, sohbetler ve ikramların ardından gelecek yıl tekrar buluşmak üzere neşe içerisinde sona erdi.

ORTA ASYA MİRASI: AYRAN
Ayran, binlerce yıllık geçmişiyle Türk mutfak kültürünün ve Orta Asya mirasın en
köklü içeceklerinden biridir.

Ayranın doğuşundan günümüze uzanan yolculuğu:

1. Ayranın Doğuşu: Göktürkler Dönemi

Ayranın icadı, yaklaşık MS 550-840 yılları arasında hüküm süren Göktürkler dönemine kadar uzanmaktadır.

• Tesadüfi Bir Keşif: Türkler, göçebe yaşam tarzı gereği süt ve süt ürünlerini korumak için yoğurt yapıyorlardı. Ancak yoğurdun ekşimesini önlemek ve tadını yumuşatmak amacıyla üzerine su eklediler.
• Bu pratik yöntem, hem ekşi yoğurdu tüketilebilir hale getirdi hem de ortaya serinletici, tamamen yeni bir içecek çıkardı.

2. Kelimenin Kökeni (Etimoloji)

"Ayran" kelimesi öz Türkçe bir sözcüktür:

• Divânu Lugâti't-Türk’te (1072–1074) Kaşgarlı Mahmud, ayranı "süt ürünü, yoğurt sulandırılarak yapılan içecek" olarak tanımlamıştır.
• Kelimenin kökeni, dil bilimcilere göre "ayırmak" (sütün yağından veya yoğurttan ayrılan sıvı) eyleminden türemiştir.

3. Osmanlı’dan Günümüze Ayran

Osmanlı döneminde de ayran, hem saray mutfağında hem de halk arasında en popüler serinletici içeceklerden biriydi.

• Şifa Kaynağı: Osmanlı tabipleri, ayranı sadece bir içecek olarak değil, hazmı kolaylaştırıcı ve zehirlenmelere karşı koruyucu bir şifa kaynağı olarak reçete ederlerdi.
• Milli İçecek: Günümüzde Türkiye başta olmak üzere Balkanlar, Orta Doğu ve Kafkasya coğrafyasında yaygın olarak tüketilmektedir. Türkiye'de geleneksel olarak yemeklerin yanında sunulan en temel milli içeceklerden kabul edilir.

Yayık ayranı, geleneksel yöntemlerle yoğurdun tahta yayıklarda çalkalanıp yağının alınmasıyla yapılır. Üzerindeki bol köpük ve hafif ekşimsi tat, ayranın en katıksız ve tarihi halini temsil eder.